Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın yeniden başkanlık kampanyası kapsamında açıkladığı korumacı ticaret politikaları, küresel ticaret savaşlarını yeniden alevlendirme potansiyeli taşıyor. Trump'ın seçilmesi halinde özellikle Çin, Meksika ve Kanada başta olmak üzere çok sayıda ülkeye yeni gümrük vergileri getireceğini duyurması, uluslararası ticaret arenasında yeni bir gerilim dalgasını tetikleyebilir. 2024 başkanlık seçimlerine hazırlanan Trump, ilk döneminde uyguladığı gibi "Amerika Birinci" politikasıyla, ithalatı kısıtlayarak ABD'de üretimi teşvik etmeyi hedefliyor.
Yeni Tarifelerin Hedefindeki Ülkeler ve Sektörler
Trump'ın kampanya söylemlerine göre, yeniden göreve gelmesi halinde ilk icraatları arasında Çin'den yapılan ithalata %60'a varan gümrük vergisi uygulamak yer alıyor. Bu oran, Trump'ın ilk döneminde 2018'de başlattığı ticaret savaşında uyguladığı tarifelerin çok üzerinde. Çin'in yanı sıra, AB'ye özellikle otomotiv ve çelik sektörlerinde yeni kişi başı vergiler, Meksika ve Kanada'ya ise otomotiv ve tarım ürünlerinde ek gümrükler gündemde. Trump'ın danışmanları, bu önlemlerin ABD'deki işsizliği azaltacağını ve yerli üreticileri koruyacağını savunsa da, iktisatçılar bu politikaların küresel tedarik zincirlerini bozacağı ve tüketici fiyatlarını artıracağı konusunda uyarıyor.
Trump'ın özellikle Çin'e yönelik sert tutumu, ABD'nin stratejik rekabetini de yansıtıyor. Çin'in ABD'ye ihracatı 2023'te yaklaşık 430 milyar dolar seviyesindeyken, Trump'ın önerdiği %60'lık vergi, Çin mallarının fiyatını ciddi oranda yükseltecek ve ABD pazarındaki rekabet gücünü büyük ölçüde azaltacak. Buna karşılık Çin, ABD'den yaptığı ithalata misilleme yapma tehdidinde bulunuyor. Pekin yönetimi, Trump'ın seçilmesi halinde ABD'li firmalara yönelik yaptırımları ve gümrük engellerini artırabileceği sinyalini veriyor.
Hukuki Mücadeleler ve Küresel Tepkiler
Trump'ın yeni tarifelerinin, ilk döneminde olduğu gibi Dünya Ticaret Örgütü'nde (DTÖ) yeni davalara yol açması bekleniyor. DTÖ, Trump döneminde ABD'nin Çin'e uyguladığı tarifelerin bir kısmını hukuka aykırı bulmuştu. Benzer şekilde, ABD, AB ve diğer ülkeler arasında karşılıklı davalar açılmıştı. Yeni dönemde de bu hukuki süreçlerin yeniden canlanması muhtemel. ABD'nin en büyük ticaret ortaklarından AB, Trump'ın tehditlerine hazırlıklı olduğunu ve kararlı bir yanıt vereceğini açıkladı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Avrupa'nın çıkarlarını korumak için her aracı kullanacağız" dedi. Meksika ve Kanada da Trump'ın bu politikalarına karşı ortak bir tavır almayı tartışıyor.
Tarifelerin sadece ticaret savaşlarını değil, aynı zamanda jeopolitik dengeleri de etkilemesi öngörülüyor. Örneğin, ABD'nin Çin'e yönelik sert önlemleri, Asya-Pasifik bölgesinde Tayvan, Güney Kore ve Japonya gibi müttefiklerle ilişkileri test edebilir. Çin'in tepkisi, aynı zamanda Rusya ile olan stratejik ortaklığını da güçlendirebilir. Bu durum, küresel ticaret sisteminin parçalanmasına ve bölgesel blokların oluşmasına zemin hazırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın yeni tarifeleri, Türkiye'yi doğrudan hedef almasa da, küresel ticarette yaşanacak daralma ve korumacılığın yaygınlaşması, Türkiye'nin ihracatını olumsuz etkileyebilir. ABD'nin Çin'e yönelik tarifeleri, Türkiye'yi bazı sektörlerde alternatif tedarikçi konumuna getirebilir; ancak aynı zamanda ABD'nin Türk tekstil ve otomotiv gibi sektörlere yönelik olası kısıtlamaları da gündeme gelebilir. Ayrıca, AB ile ABD arasında tırmanan ticari gerilim, Türkiye'nin Gümrük Birliği ve AB ile ticaretinde belirsizlik yaratabilir. Türkiye, bu dönemde ihracat pazarlarını çeşitlendirmeye ve ABD ile olan ticaretinde dengeli bir pozisyon almaya odaklanmalıdır.
