ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, iki ülke arasındaki ticaret gerilimini hafifletmek amacıyla bir araya geldi. Zirve, küresel piyasalar tarafından yakından takip edilirken, görüşmelerden somut bir anlaşma çıkmaması dikkat çekti. Yalnızca yeni tarifelerin bir süreliğine askıya alınması ve mevcut bazı yaptırımların kısmen gevşetilmesi konusunda mutabık kalındı. Uzmanlar, toplantının "büyük buluşma, küçük sonuç" olarak nitelendirilmesine yol açtığını belirtiyor.
Zirvenin arka planı
ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşı, 2018 yılında Washington'ın Pekin'e yönelik devasa tarifeler başlatmasıyla alevlenmişti. O günden bu yana iki ülke arasında zaman zaman müzakereler yapıldı ancak kalıcı bir çözüm sağlanamadı. Trump yönetimi, özellikle fikri mülkiyet hakları, teknoloji transferi ve devlet sübvansiyonları konularında Çin'i sert bir şekilde eleştirirken, Pekin de karşı tarife ve misilleme adımlarıyla yanıt verdi. Bu süreçte küresel tedarik zincirleri bozuldu, birçok ülke ekonomik yavaşlama ile karşı karşıya kaldı.
Zirve öncesinde her iki taraf da kamuoyuna iyimser mesajlar vermişti. Ancak toplantının ardından yapılan açıklamalar, beklentilerin karşılanmadığını gösterdi. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, "Çin ile adil ve dengeli bir ticaret ilişkisi kurmak için önemli adımlar attık" denilirken, Çin Dışişleri Bakanlığı ise "karşılıklı saygı temelinde diyalog kanallarının açık tutulması" vurgusu yaptı. Zirvede ayrıca Kuzey Kore'nin nükleer programı ve iklim değişikliği gibi küresel konular da ele alındı ancak bu başlıklarda somut bir ilerleme kaydedilemedi.
Ekonomistler, zirveden çıkan sonucun piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama yaratabileceğini ancak uzun vadeli belirsizliklerin devam ettiğini belirtiyor. Özellikle ABD'de yaklaşan seçimler öncesinde Trump'ın Çin'e karşı sert söylemini sürdürebileceği, Çin'in ise ekonomik büyümesini korumak için dış ticarette istikrar arayışında olduğu ifade ediliyor. Zirvenin ana gündem maddelerinden biri de ABD'nin Huawei'ye yönelik yaptırımlarıydı. Görüşmelerde bu konuda kısmi bir esneme sağlansa da teknoloji devine yönelik kısıtlamaların büyük ölçüde devam edeceği sinyali verildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump-Xi zirvesi, yalnızca iki ülke arasındaki ticari ilişkileri değil, küresel ekonomik düzeni de yakından ilgilendiriyor. ABD ve Çin, dünya ekonomisinin en büyük iki aktörü konumunda. Bu iki ülke arasındaki gerilimin tırmanması, başta Avrupa Birliği, Japonya ve Güneydoğu Asya ülkeleri olmak üzere birçok ekonomiyi olumsuz etkiliyor. Zirveden çıkan "kısmi" anlaşma, küresel ticaret savaşlarının tamamen sona ermediğini, ancak tarafların tam bir kopuştan kaçındığını gösteriyor.
Uzmanlara göre, ABD-Çin rekabeti artık sadece ticaretle sınırlı değil; teknoloji, askeri güç, yapay zeka ve uzay gibi alanlara da yayılmış durumda. Bu nedenle zirvede alınan kararlar, jeopolitik dengeler açısından da kritik. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi ile Asya, Avrupa ve Afrika'da artan etkisi, ABD'nin "Hint-Pasifik" stratejisiyle dengelenmeye çalışılıyor. Trump yönetiminin zirvede Çin'e yönelik tutumunda seçim kaygılarının belirleyici olduğu, Xi Jinping'in ise ülke içindeki ekonomik yavaşlamayı yönetmek için dış ilişkilerde ılımlı bir ton benimsediği değerlendiriliyor.
Zirvenin bir diğer önemli sonucu da uluslararası kurumlar üzerindeki etkisi. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) gibi kurumlar, ABD-Çin anlaşmazlığında etkisiz kaldığı yönünde eleştirilerle karşı karşıya. Bu durum, küresel yönetişim mekanizmalarının geleceği açısından endişe yaratıyor. Ayrıca, zirve sonrası açıklanan ortak bildiride yer almayan konular arasında insan hakları ihlalleri ve Hong Kong'daki protestolar da bulunuyor. Bu da iki ülke arasındaki ilişkilerin yalnızca ekonomik çıkarlarla şekillenmediğini, aynı zamanda değerler temelinde derin ayrılıklar olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-Çin ticaret savaşının dolaylı etkilerini hisseden ülkeler arasında. Küresel tedarik zincirlerindeki bozulma, Türkiye'nin ihracat pazarlarını ve döviz kurlarını olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, ticaret savaşının yarattığı belirsizlik, bazı yatırımların Türkiye'ye kaymasına da zemin hazırlayabilir. Ancak asıl önemli olan, Türkiye'nin bu iki dev arasındaki rekabette denge politikası izleme zorunluluğu. ABD ile stratejik ortaklık, Çin ile artan ekonomik işbirliği (Kuşak ve Yol projesi, 5G teknolojileri) arasında hassas bir denge kurulması gerekiyor. Zirveden çıkan kısmi anlaşma, Türkiye için kısa vadede piyasa istikrarı sağlasa da uzun vadede jeopolitik risklerin devam ettiğini gösteriyor. Türkiye, önümüzdeki dönemde hem Batı hem de Doğu ile ilişkilerini çok boyutlu bir şekilde yönetmek durumunda.
