ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasındaki son zirvenin en önemli sonucu, belki de zirvenin bizzat gerçekleşmiş olması. İki ülke arasındaki ilişkiler, bir anlaşma zemininden ziyade derin bir çıkmaz ve karşılıklı duruş içinde. Zirvede somut bir anlaşma imzalanmasa da, liderlerin bir araya gelmesi, ticaret savaşlarının gölgesinde yürütülen diplomasinin hâlâ işlediğini gösteriyor. Görüşmenin ana gündem maddeleri arasında ticaret, teknoloji ve Kuzey Kore gibi konular yer aldı.
Zirvenin Arka Planı: Neden Anlaşma Yok?
ABD ile Çin arasındaki ilişkiler, 2018'den bu yana karşılıklı gümrük tarifeleri ve ticaret savaşıyla şekilleniyor. Trump yönetimi, Çin'in fikri mülkiyet hırsızlığı, zorunlu teknoloji transferi ve devlet destekli sanayi politikalarını eleştirirken; Pekin, Washington'ın kendisini bir tehdit olarak gördüğünü ve çevreleme politikası izlediğini savunuyor. Son zirve, bu gerginliklerin ortasında gerçekleşti. İki taraf da bir anlaşmaya varmak için istekli görünse de, temel yapısal sorunlar çözümsüz kaldı: ABD, Çin'in ticaret açığını kapatmasını ve yapısal reformlar yapmasını isterken; Çin, egemenlik ve kalkınma modeline müdahale olarak gördüğü talepleri reddediyor.
Zirvede alınan kararlar, daha çok sembolik düzeyde kaldı. Örneğin, her iki taraf da yeni tarifelerden kaçınma ve mevcut müzakereleri sürdürme konusunda mutabık kaldı. Ancak, Huawei gibi teknoloji devlerine yönelik yaptırımlar, Güney Çin Denizi'ndeki askeri gerilim ve Tayvan meselesi gibi konularda herhangi bir ilerleme kaydedilmedi. Uzmanlar, zirvenin asıl işlevinin, iki ülke arasındaki iletişim kanallarını açık tutmak ve daha büyük bir çatışmayı önlemek olduğunu belirtiyor.
Trump yönetiminin iç politikada yaşadığı baskılar da zirvenin sonuçlarını etkiledi. 2020 seçimleri öncesinde Trump, Çin'e karşı sert söylemini sürdürerek tabanını konsolide etmeye çalışırken; Xi Jinping, Çin'in ekonomik istikrarını korumak ve uluslararası arenada prestijini artırmak peşindeydi. Bu nedenle, her iki lider de zirveden somut bir kazanım elde etmek yerine, kendi iç kamuoylarına yönelik mesajlar vermeyi tercih etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Çıkmazın Yansımaları
ABD-Çin ilişkilerindeki bu çıkmaz, sadece iki ülkeyi değil, küresel ekonomiyi ve güvenlik mimarisini de yakından ilgilendiriyor. Ticaret savaşı, küresel tedarik zincirlerini bozarak birçok ülkeyi olumsuz etkiledi. Özellikle Asya-Pasifik bölgesindeki ülkeler, iki dev arasında denge kurmakta zorlanıyor. Güneydoğu Asya ülkeleri, Çin'in ekonomik cazibesi ile ABD'nin güvenlik şemsiyesi arasında sıkışmış durumda. Avrupa Birliği ise, kendi çıkarlarını korumak için hem ABD hem de Çin ile ayrı ayrı ilişkiler geliştirmeye çalışıyor.
Zirvenin yapılması, aynı zamanda Kuzey Kore gibi bölgesel krizlerde iş birliği ihtimalini de gündeme getirdi. Trump, Xi'den Kuzey Kore üzerinde daha fazla baskı yapmasını isterken; Xi, ABD'nin Kore Yarımadası'ndaki askeri varlığını sorguladı. Suriye, İran ve Venezuela gibi konularda da iki ülkenin pozisyonları taban tabana zıt. Dolayısıyla, zirve ne kadar olumlu bir atmosferde geçse de, stratejik rekabetin derinleşerek devam edeceği öngörülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-Çin rekabetinde denge politikası izleyen ülkeler arasında yer alıyor. Bir yandan NATO müttefiki olarak ABD ile savunma ve güvenlik iş birliğini sürdürürken, diğer yandan Çin ile ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştiriyor. Son zirvenin anlaşmasızlıkla sonuçlanması, Türkiye için kısa vadede önemli bir değişiklik yaratmasa da, uzun vadede ticaret savaşlarının küresel ekonomiye etkisi Türk ihracatını ve finansal piyasalarını dolaylı yoldan etkileyebilir. Ayrıca, ABD-Çin arasındaki teknoloji rekabeti, Türkiye'nin 5G ve yapay zeka gibi alanlardaki tercihlerini etkileyebilecek bir faktör. Türkiye, bu rekabette kendi teknolojik bağımsızlığını korumaya çalışırken, iki büyük güçle de pragmatik ilişkiler yürütmeye devam edecek gibi görünüyor.
