ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’i ağırlamaya hazırlanırken Tayvan konusunda beklenmedik bir geri adım attı. Beyaz Saray kaynakları, Trump’ın yakın zamanda Tayvan Devlet Başkanı Lay Çing-te ile bir telefon görüşmesi yapmasının beklenmediğini, ayrıca adaya yönelik yeni bir silah satışı paketinin de askıya alındığını bildirdi. Bu adımlar, iki süper güç arasındaki ticaret savaşının ardından gelen diplomatik yakınlaşma çabalarının bir parçası olarak yorumlanıyor. Trump, daha önce Tayvan’ı “yöneten kişi” ile konuşmaya açık olduğunu söylemişti ancak şimdi bu söylemini yumuşatmış durumda.
Gelişmenin arka planı
Konuya yakın iki kaynak, Trump ile Lay arasında bir telefon görüşmesinin ayarlanması yönünde hiçbir ilerleme kaydedilmediğini doğruladı. Trump’ın geçmişte Tayvan lideriyle doğrudan iletişim kurma niyeti, Pekin’de sert tepkilere yol açmıştı. Çin, Tayvan’ı kendi topraklarının ayrılmaz bir parçası olarak görüyor ve adayla resmi temasları “egemenlik ihlali” olarak nitelendiriyor. Öte yandan ABD, 1979’dan bu yana Tayvan’la resmi diplomatik ilişki yürütmese de adaya silah satışına devam ediyor. Şimdiki erteleme kararı, özellikle Xi’nin ziyareti öncesinde sembolik bir jest olarak değerlendiriliyor. Satışın geçici mi yoksa kalıcı mı olduğu henüz netlik kazanmış değil.
Uzmanlar, Trump’ın bu hamlesinin ABD’nin Asya’daki müttefikleri arasında tedirginlik yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Tayvan, ABD’nin Çin’e karşı stratejik bir kozu olarak görülüyor ve Washington’un adaya verdiği desteğin azalması, bölgedeki güç dengesini etkileyebilir. Ancak Trump yönetimi, bu adımın ticaret müzakerelerinde elini güçlendirmek için atıldığını savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin-ABD arasındaki bu yumuşama, küresel ticaret savaşlarının yanı sıra Hint-Pasifik bölgesindeki askeri gerilimleri de doğrudan etkiliyor. Çin, Tayvan Boğazı’nda sık sık askeri tatbikatlar düzenlerken, ABD de müttefikleri Japonya ve Avustralya ile deniz devriyelerini artırmıştı. Trump’ın Tayvan’a yönelik net bir taviz vermesi, Çin’in bölgedeki iddiasını güçlendirebilir. Öte yandan, ABD’nin diğer Asyalı ortakları (Güney Kore, Filipinler) bu durumdan rahatsız olabilir; çünkü Tayvan’a yönelik garantilerin zayıflaması, kendilerine yönelik ABD taahhütlerini de sorgulamalarına yol açabilir.
Analistler, Trump’ın bu hamlesinin aslında kısa vadeli bir pazarlık taktiği olduğunu, Xi’nin ziyareti sonrasında silah satışlarının yeniden başlayabileceğini belirtiyor. Ancak yine de, iki ülke arasındaki rekabetin temel dinamiklerini değiştirmesi beklenmiyor. Çin, Tayvan üzerindeki baskısını sürdürürken ABD de adayı stratejik bir varlık olarak elinde tutmaya devam edecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin Tayvan meselesiyle doğrudan bir ilgisi bulunmamakla birlikte, ABD-Çin rekabetindeki bu tür kırılmalar küresel sistemi etkiliyor. Ankara, hem ABD ile hem de Çin ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, iki süper güç arasındaki gerilimin azalması ticaret ve yatırım akışını olumlu etkileyebilir. Ayrıca, Tayvan’a yönelik silah ambargosu, Türkiye’nin savunma sanayiinde alternatif tedarikçi arayışlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ancak bu gelişmenin doğrudan Türk dış politikasına bir yansıması beklenmemektedir.
