ABD Başkanı Donald Trump, Washington'da ağırladığı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Türkiye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılacağını duyurdu. 16 Mayıs 2025 tarihinde Beyaz Saray'da gerçekleşen ikili görüşmede Trump, ayrıca Ankara'ya F-35 savaş uçaklarının satışının da yeniden gündeme gelebileceğine işaret etti. Bu gelişme, 2019 yılında Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerini alması nedeniyle ABD'nin uyguladığı CAATSA yaptırımları ve F-35 programından çıkarılmasının ardından iki ülke arasındaki gergin ilişkilerde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Türkiye, 2017 yılında Rusya ile imzaladığı S-400 anlaşması nedeniyle ABD yönetimi tarafından 2020 yılında CAATSA yaptırımlarına tabi tutulmuştu. Bu yaptırımlar kapsamında Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı'na (SSB) ve dönemin Başkanı İsmail Demir'e yönelik kısıtlamalar getirilmiş, ayrıca Türkiye, F-35 programından tamamen çıkarılmıştı. ABD, S-400'lerin NATO sistemleriyle uyumsuz olduğunu ve F-35'lerin gizlilik özelliklerini tehlikeye atabileceğini savunmuştu. Trump'ın bu hamlesi, iki ülkenin savunma sanayii işbirliğini yeniden canlandırma potansiyeli taşıyor. Trump, görüşmede yaptırımların kaldırılmasının yanı sıra F-35 satışının da müzakere edilebileceğini belirtti.
Türk yetkililer, yaptırımların kaldırılmasına yönelik sinyalleri memnuniyetle karşılarken, F-35 konusunda somut adımların atılması için ABD Kongresi'nin onayı gerektiği belirtiliyor. Kongre'de Türkiye karşıtı tutumun azalmadığına dikkat çeken analistler, sürecin önümüzdeki aylarda netleşeceğini öngörüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, NATO müttefiki iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni bir sayfa açılması anlamına geliyor. Türkiye'nin Doğu Akdeniz, Suriye ve Karadeniz'deki aktif politikaları göz önüne alındığında, ABD ile yeniden güçlenen savunma işbirliği bölgesel dengeleri etkileyebilir. Özellikle Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Türkiye'ye yönelik yaptırımların kaldırılmasına ve F-35 satışına tepki gösterirken, Rusya ise Ankara-Washington yakınlaşmasını yakından izliyor. Trump'ın bu adımı, ABD'nin Türkiye'yi NATO içinde tutma ve Rusya'ya karşı stratejik bir ortak olarak görme politikasının bir yansıması olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikası ve güvenliği açısından kritik bir öneme sahip. Yaptırımların kaldırılması, savunma sanayii alanında dışa bağımlılığı azaltma çabalarına ivme kazandıracak ve Türkiye'nin uluslararası arenadaki elini güçlendirecektir. F-35 programına olası dönüş, Türk Hava Kuvvetleri'nin modernizasyonu için hayati bir adım olup, NATO standartlarına uyum ve bölgesel caydırıcılığı artıracaktır. Ancak bu sürecin Kongre onayına takılmaması ve Rusya ile ilişkilerde denge gözetilmesi gerekiyor. Aksi halde, Ankara'nın Moskova ile arasındaki hassas denge bozulabilir.
