Fransa'nın Evian-les-Bains kentinde devam eden uluslararası toplantılar kapsamında konuşan ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada Suriye'nin fiili lideriyle Lübnan'da İran destekli Hizbullah'la mücadele konusunda doğrudan görüştüğünü duyurdu. Trump'ın bu açıklaması, bir gün önce İsrail'in Gazze'deki operasyonlarında çok sayıda sivilin hayatını kaybetmesini eleştirmesi ve 'işin halledilmediği' yönündeki sözlerinin ardından geldi. Beyaz Saray kaynakları, Trump'ın Suriye yönetimiyle yaptığı görüşmenin içeriği hakkında detay vermezken, bölgesel dengeler açısından kritik bir adım olduğu yorumları yapılıyor.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın açıklaması, uluslararası toplumun Suriye'deki iç savaşın bitmesinin ardından ülkenin yeniden inşası ve bölgesel istikrar konularında yoğun diplomatik trafik yürüttüğü bir döneme denk geldi. ABD Başkanı, daha önce Suriye'den askerlerini çekme kararı almış ve bu adımıyla bölgedeki İran nüfuzuna karşı farklı bir strateji izlediğini sinyallemişti. Hizbullah, İran'ın Lübnan'daki en önemli müttefiki olarak kabul ediliyor ve Suriye iç savaşında Esad rejimine askeri destek sağlamıştı. Trump'ın Suriye lideriyle doğrudan temasa geçmesi, ABD'nin bölgedeki aktörlerle ilişkilerini yeniden tanımlama çabası olarak değerlendiriliyor.
İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına yönelik Trump'ın eleştirileri ise Tel Aviv yönetiminde rahatsızlık yarattı. Trump, 'İsrail çok sayıda sivil öldürüyor ve işi bitiremiyor' sözleriyle İsrail'in askeri stratejisini sorgularken, bu açıklamaların ardından Suriye ile Hizbullah konusunda görüşmesi dikkat çekti. Analistler, Trump'ın bu hamlesiyle İran'ın bölgedeki vekil güçlerine karşı farklı bir ittifak arayışında olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hizbullah, ABD tarafından terör örgütü olarak kabul edilirken, Lübnan'da siyasi ve askeri bir güç olarak varlığını sürdürüyor. İran'ın Lübnan üzerindeki etkisinin en önemli aracı olan Hizbullah, Suriye'de de Esad rejimine destek vererek bölgesel bir aktör haline geldi. Trump'ın Suriye lideriyle bu konuda görüşmesi, ABD'nin İran'ı çevreleme politikası kapsamında farklı bir yaklaşım denediği şeklinde yorumlanıyor. Suriye yönetiminin bu konuda ne kadar istekli olduğu ise belirsizliğini koruyor. Zira Şam, İran'la olan stratejik ittifakı nedeniyle Hizbullah'a karşı doğrudan bir askeri operasyona sıcak bakmayabilir.
Avrupa ülkeleri ise Trump'ın bu açıklamasını temkinli karşıladı. Fransa ve Almanya, Lübnan'ın istikrarı için Hizbullah'ın silahsızlandırılması gerektiğini savunurken, Suriye'nin bu süreçte oynayabileceği role şüpheyle yaklaşıyor. Öte yandan İsrail, Hizbullah'ı İran'ın sınırlarına dayanan bir tehdit olarak görüyor ve bu örgütün Lübnan'dan Suriye'ye uzanan füze kabiliyetlerini etkisiz hale getirmek için sık sık hava operasyonları düzenliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye'de terörle mücadele başta olmak üzere bölgesel güvenlik konularında ABD ile işbirliği yaparken, Trump'ın Suriye lideriyle Hizbullah konusunda görüşmesi Ankara açısından farklı bir boyut taşıyor. Türkiye, İran'ın Suriye ve Lübnan'daki nüfuzuna karşı çıkıyor ve Hizbullah'ı terör örgütü olarak kabul ediyor. Bu gelişme, ABD'nin Suriye'deki aktörlerle doğrudan temas kurarak İran'ın vekil güçlerine karşı alternatif bir strateji izleme ihtimalini gündeme getiriyor. Ancak Türkiye'nin Suriye'nin toprak bütünlüğü ve PKK/YPG gibi diğer terör örgütleriyle mücadele öncelikleri düşünüldüğünde, bu görüşmenin pratik sonuçlarının sınırlı olabileceği değerlendiriliyor.
