ABD Başkanı Donald Trump, Smithsonian Enstitüsü bünyesindeki müze ve galerilere, Amerikan tarihinin bazı dönemlerini anlatan sergilere 'uyarı etiketleri' eklenmesini öngören bir yürütme emri imzaladı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, söz konusu etiketlerin 'bölücü ideolojilere' hizmet eden anlatımları dengeleyeceği ve ziyaretçilerin tarihi 'tüm gerçekliğiyle' görmesini sağlayacağı kaydedildi. Smithsonian, ABD federal hükümeti tarafından finanse edilen dünyanın en büyük müze kompleksi olma özelliği taşıyor ve bu karar, ülkedeki kültürel ve ideolojik kutuplaşmayı daha da derinleştirdi.
Emrin Kapsamı ve Gerekçesi
Yürütme emri, Smithsonian'ın Washington DC'deki 20'den fazla müze ve galerisini, Ulusal Hayvanat Bahçesi'ni ve araştırma merkezlerini kapsıyor. Emirde, özellikle Amerikan tarihiyle ilgili sergilerde 'Amerika'nın kuruluş ilkelerini aşağılayan' veya 'beyaz karşıtı' anlatımların sergilenmesinin önüne geçileceği belirtiliyor. Beyaz Saray yetkilileri, bu adımın, tarihin tek taraflı ve ideolojik yorumlarla çarpıtılmasını engellemeyi amaçladığını ifade etti. Karar, Trump'ın seçim kampanyası sırasında verdiği sözleri hatırlattı; başkan, sözde 'eleştirel ırk teorisi' ve 'transgender ideolojisi' gibi kavramların kamu kurumlarından çıkarılması gerektiğini sık sık dile getiriyordu.
Smithsonian yönetimi, emre kısmen itiraz etse de federal fonun kesilmesini göze alamadığını ima etti. Kurum, bu yıl personel alımını dondurmuş ve bazı sergileri ertelemişti. Uzmanlar, bu emrin, müze sergilerinin içeriğine müdahale anlamına geldiğini ve kurumun bağımsızlığını zedelediğini belirtiyor. Rochester Üniversitesi'nden tarih profesörü Daniel Meissner, 'Bu, federal hükümetin bir müze koleksiyonunun içeriğine -özellikle de bilimsel ve tarihsel kanıtlara dayanan sergilere- doğrudan müdahalesi. Bu, kurumsal özerklik açısından ciddi bir emsal oluşturur.' dedi.
Kültürel Savaşların Yeni Cephesi
Bu hamle, Trump'ın ikinci döneminde kültürel kurumları hedef alan politikalarının devamı niteliğinde. Daha önce kamu yayın kuruluşu PBS ve Ulusal Beşeri Bilimler Vakfı'nın (NEH) bütçeleri kesilmişti. Beyaz Saray, Smithsonian'ın 'Amerikan değerlerini yansıtmayan' içeriklerinden dolayı federal bütçe desteğinin gözden geçirileceğini de duyurmuştu.
Smithsonian'ın koleksiyonlarında, Amerikan İç Savaşı, sivil haklar hareketi, kölelik tarihi ve yerli halklarla ilişkiler gibi hassas konularda kapsamlı sergiler bulunuyor. Geçmişte, Ulusal Afrikalı Amerikalı Tarihi ve Kültürü Müzesi, 'sistemik ırkçılık' temalı sergileriyle muhafazakar çevrelerin eleştirilerini üzerine çekmişti. Yeni emirlerin, bu tür sergileri yeniden düzenleyebileceği ya da ek uyarı panelleri eklenmesini gerektirebileceği değerlendiriliyor. Smithsonian yetkilileri, 'uyarı etiketleri' uygulamasının hangi sergilere ve hangi içeriklere ekleneceği konusunda henüz net bir kılavuz yayınlamadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, ABD'nin kültürel ve tarihsel anlatımlarını şekillendiren bir sürecin parçasıdır. Türkiye için öncelikli olarak, ABD'deki müzelerde Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti tarihiyle ilgili sergilerin içeriği üzerinde potansiyel etkileri olabilir. Ankara, kendi tarih anlatımının uluslararası alanda daha görünür olmasını savunmaktadır; ancak bu karar, tarih eğitiminin ve kültürel mirasın ideolojik müdahalelere açık hale gelmesiyle sonuçlanabilir. Türk yetkililerin, Smithsonian'ın bu tür uygulamalarına karşı diplomatik ve kültürel kanallardan görüş bildirmesi olasıdır; zira bu durum, müzelerin tarafsızlığına ve bilimsel özerkliğine ilişkin uluslararası normları da etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'deki benzer kültürel kurumların, tarih anlatımının 'milli beka' ekseninde yeniden yorumlandığı bir dönemde bu gelişmeyi yakından izlemeleri beklenir.
