Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın ikinci döneminde oluşturduğu ve muhaliflerince 'silah haline getirme fonu' olarak nitelendirilen 1.8 milyar dolarlık programın kapatılması planlanıyor. İki üst düzey yönetim yetkilisinin Axios'a yaptığı açıklamaya göre, Trump yönetimi bu fonu tamamen iptal etmeye hazırlanıyor. Söz konusu fon, Trump'ın selefi Joe Biden yönetimi döneminde 'hukukun silah haline getirilerek' kendisine ve destekçilerine yönelik siyasi amaçlı kovuşturmalar yapıldığı iddiasıyla kurulmuştu. Başkanlık emriyle oluşturulan fona, ABD Kongresi'nin onayı olmaksızın Hazine Bakanlığı'nın idari bütçesinden kaynak aktarılmıştı.
Fonun oluşturulma gerekçesi ve içeriği
Trump, 2025 yılının başında imzaladığı başkanlık kararnamesiyle 'Siyasi Zulüm Mağdurları Tazminat Fonu' adı altında bir mekanizma kurmuştu. Bu fonun amacı, Biden yönetimi döneminde Adalet Bakanlığı ve bazı eyalet savcılıklarının Trump ve Cumhuriyetçi Parti yetkililerine yönelik başlattığı soruşturma ve davaların 'hukuki zulüm' olduğunu savunanlara mali tazminat sağlamaktı. Fon kapsamında, 6 Ocak 2021 Kongre baskınıyla ilgili yargılananlardan, Trump aleyhine açılan sivil davalarda taraf olanlara kadar geniş bir yelpazedeki kişilere tazminat ödenmesi hedeflenmişti. Ancak fonun yasal dayanağı, Kongre'nin bütçe yetkisini ihlal ettiği gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kalmıştı. Demokratik yönetimler ve sivil toplum kuruluşları, bu fonun 'hukuki zulüm' kavramını keyfi bir şekilde tanımladığını ve aslında Trump yanlılarını ödüllendirmeye yönelik bir araç olduğunu belirtmişti.
Fonun iptali kararı, Trump yönetimi içinde de tartışmalara yol açtı. Bazı danışmanlar, fonun kapatılmasının Trump'ın tabanında hayal kırıklığı yaratacağını ve seçim vaatlerinden geri adım olarak algılanacağını savunuyor. Öte yandan, Hazine Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı yetkilileri, fonun yönetiminin hukuki sorunlar doğurduğunu ve idari olarak sürdürülemez olduğunu dile getiriyor. Özellikle fonun hangi kriterlere göre tazminat ödeyeceğine dair net bir düzenlemenin olmaması, keyfi uygulamalara ve olası yolsuzluklara kapı aralamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın bu fonu iptal kararı, ABD iç siyasetinde önemli yankı uyandırırken, uluslararası kamuoyunda da dikkatle izleniyor. ‘Hukukun silah haline getirilmesi’ kavramı, son yıllarda birçok otoriter rejim tarafından muhaliflerini bastırmak için kullanılan bir söylem haline gelmişti. Bu fonun varlığı, ABD'nin kendi hukuk sistemine duyulan güveni zedelerken, birçok ülkeye hukuki araçları siyasi amaçlarla kullanma konusunda örnek teşkil etmişti. Özellikle Rusya, Macaristan ve Türkiye gibi ülkelerde, hükümetler kendi muhaliflerine yönelik kovuşturmaları meşrulaştırmak için ABD'deki bu fonu referans göstermişti.
Fonun iptali, ABD'nin yumuşak gücüne ve hukukun üstünlüğü konusundaki itibarına katkı sağlayabilir. Ancak Trump yönetiminin bu kararı, aslında fonun işlevsizliğini kabul etmesi olarak da yorumlanıyor. Demokratik Parti yetkilileri, bundan sonra hukukun siyasallaştırılmasına yönelik her türlü girişime karşı daha dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Cumhuriyetçi tabanın bir kısmı, bu fonun kaldırılmasını bir 'ihanet' olarak görebilir ve Trump'ın 2028 seçimlerine giden süreçte zorluklarla karşılaşmasına neden olabilir.
Küresel ölçekte, bu fonun kalkmasıyla birlikte 'hukuki zulüm' mağduru olduğunu iddia eden bireylerin tazminat alması zorlaşacak. Trump'ın bu kararı, aslında kendi yönetimi döneminde Adalet Bakanlığı'nın bağımsızlığına ilişkin endişeleri bir nebze olsun giderebilir. Ancak uzmanlar, fonun iptalinin sembolik bir adım olduğunu ve ABD'de hukukun siyasallaşması sorununun köklü bir çözüme kavuşmadığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır 'hukukun araçsallaştırılması' eleştirileriyle karşı karşıya. ABD'deki bu fonun kaldırılması, Ankara'nın 'hukuki zulüm' söylemini kullanarak kendi muhaliflerine yönelik davaları meşrulaştırmasını zorlaştırabilir. Öte yandan, fonun iptali ABD'nin hukuk sistemine olan güvensizliği azaltabilir, ancak Türkiye'deki siyasi davaların uluslararası arenada sorgulanmasını engellemeyecektir. Bu gelişme, Türk dış politikası açısından doğrudan bir etki yaratmamakla birlikte, küresel ölçekte hukukun üstünlüğü normlarının zayıflamasına katkı sağlayabileceği için Ankara'nın çıkarına olabilir. Ancak Türkiye'deki benzer uygulamaların uluslararası meşruiyet kazanması için ABD fonunun varlığı zaten yeterli değildi; bu nedenle kararın Türkiye'ye yansıması sınırlı olacaktır.
