ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Eğitim Bakanlığı bünyesindeki özel eğitim ve sivil haklar gözetim yetkisini diğer federal kurumlara devretmeye hazırlanıyor. Bu hamle, eğitim politikalarında merkeziyetçiliği azaltmayı hedefleyen yeni bir düzenlemenin parçası olarak görülüyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, Engelli Bireyler Eğitim Yasası (IDEA) kapsamındaki özel eğitim programlarının denetimi Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı'na, sivil haklar ihlallerinin soruşturulması ise Adalet Bakanlığı'na devredilecek. Değişikliklerin 2025 mali yılı itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanıyor. Eğitim Bakanlığı yetkilileri, bu adımın bürokrasiyi azaltarak hizmetlerin daha etkin sunulmasını sağlayacağını savunurken, eleştirmenler özel eğitim alanındaki uzmanlığın kaybolacağı uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, uzun süredir Eğitim Bakanlığı'nın yetkilerinin daraltılması gerektiğini savunuyor. Başkan Trump, 2020'deki ilk döneminde de bakanlığın kapatılması çağrısı yapmış, ancak Kongre'den destek alamamıştı. Şimdi ise daha kademeli bir yol izleniyor: özel eğitim ve sivil haklar gibi iki kritik alan başka kurumlara kaydırılıyor. Engelli hakları savunucuları, IDEA'nın 1975'te yürürlüğe girmesinden bu yana Eğitim Bakanlığı'nın bu alanda birikimli bir uzmanlığa sahip olduğunu belirtiyor. Sağlık Bakanlığı'nın daha çok tıbbi engellilik konularına odaklandığını, eğitsel engellilik alanında deneyiminin sınırlı olduğunu vurguluyorlar. Sivil haklar cephesinde ise, Adalet Bakanlığı'nın eğitimde ayrımcılık davalarında rol oynadığı hatırlatılıyor; ancak Eğitim Bakanlığı'nın Sivil Haklar Ofisi'nin yılda 10 binden fazla şikayet aldığı ve bu kapasitenin Adalet'e aktarılmasının personel yetersizliği nedeniyle soruşturmalarda gecikmelere yol açabileceği ifade ediliyor. Uzmanlar, bu değişikliğin özellikle azınlık öğrenciler ve engelli çocukların haklarını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'deki bu idari değişiklik, eğitim politikalarının federal düzeyde yeniden şekillendirilmesine işaret ediyor. Özel eğitim ve sivil haklar gibi temel alanların bakanlıklar arasında dağıtılması, eğitimde merkezi standartların zayıflaması anlamına gelebilir. Bu durum, eyaletlere daha fazla esneklik tanısa da, ulusal düzeyde tutarlılığın azalması riskini taşıyor. Küresel ölçekte, ABD'nin eğitim modeli birçok ülke için referans niteliği taşıyor. Trump'ın bu hamlesi, diğer ülkelerde de eğitim yönetiminde merkezileşme ve yetki devri tartışmalarını etkileyebilir. Özellikle engelli eğitimi alanında uluslararası sözleşmeler (BM Engelli Hakları Sözleşmesi gibi) ile uyumlu politikaların sürdürülüp sürdürülmeyeceği merak konusu. Ayrıca, sivil haklar denetiminin Adalet Bakanlığı'na geçmesi, okullardaki ırk ve cinsiyet temelli ayrımcılığın daha çok hukuki yollarla çözülmesine yol açabilir, bu da eğitim ortamlarının daha fazla dava riskiyle karşı karşıya kalması anlamına gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu idari düzenleme, Türkiye'nin eğitim politikaları için doğrudan bir model teşkil etmese de, özel eğitim ve sivil haklar yönetiminde etkinlik tartışmalarına ışık tutuyor. Türkiye'de özel eğitim hizmetleri Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde yürütülüyor; ancak Sağlık Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile koordinasyon sorunları zaman zaman gündeme geliyor. ABD'nin bu hamlesi, farklı kurumlar arasında yetki paylaşımının getirebileceği avantaj ve riskleri göstermesi açısından önemli. Türkiye'nin, engelli bireylerin eğitime erişiminde uluslararası standartları yakalamak için atacağı adımlarda, bu tür yapısal değişikliklerin olası sonuçlarını dikkate alması faydalı olacaktır. Bununla birlikte, ABD'deki gelişmelerin küresel etkisi sınırlı olup, Türkiye'nin kendi özgül koşullarına göre politikalarını şekillendirmeye devam edeceği değerlendiriliyor.
