Eski ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'la yeni bir nükleer anlaşmayı kabul etmekten başka seçeneği olmadığını ifade etti. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Netanyahu'nun uzun süredir İran'ın nükleer programına karşı sert bir tutum sergilediğini ancak mevcut koşulların bir anlaşmayı zorunlu kıldığını belirtti. Açıklamada, İran'ın nükleer kapasitesinin artması ve bölgesel gerilimlerin tırmanması nedeniyle İsrail'in yalnızca askeri seçeneklere güvenemeyeceği vurgulandı.
Trump'ın Netanyahu'ya mesajı: Anlaşma kaçınılmaz
Trump, İran'la yapılacak olası bir anlaşmanın İsrail'in güvenliğini garanti altına alacağını iddia ederek, Netanyahu'yu bu yönde adım atmaya çağırdı. Eski başkan, kendi döneminde İran'la imzalanan ve daha sonra 2015 anlaşmasından çekilmesiyle sonuçlanan sürece atıfta bulunarak, “Netanyahu anlaşmak zorunda. Başka bir yol yok” dedi. Bu açıklamalar, İsrail ile İran arasında son dönemde artan gerginlik ve dolaylı müzakerelerin sürdüğü bir döneme denk geldi. İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması, Batılı ülkelerin yeni bir anlaşma arayışını hızlandırırken, İsrail ise askeri seçeneği masada tutuyor.
Netanyahu yönetimi, Trump'ın açıklamalarına henüz resmi bir yanıt vermedi. Ancak İsrail kaynakları, ülkenin İran konusundaki kırmızı çizgilerinin değişmediğini ve nükleer silah kapasitesine izin vermeyeceklerini yineledi. Trump'ın bu çıkışı, Cumhuriyetçi Parti içinde İran'a yönelik sertlik yanlısı kanadı da rahatsız etmiş görünüyor. Bazı Cumhuriyetçi senatörler, Trump'ın İran'a karşı yumuşama sinyali verdiğini savunarak, eski başkanı eleştirdi.
Bölgesel ve küresel boyut: İran-İsrail rekabeti ve anlaşma süreci
İran ile İsrail arasındaki gerilim, son yıllarda tahmin edilemez bir noktaya ulaştı. İran'ın nükleer programındaki ilerlemeler, özellikle %60 saflıkta uranyum zenginleştirmesi, uluslararası toplumun endişelerini artırıyor. ABD, Avrupa Birliği ve diğer aktörler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için müzakereleri sürdürüyor. İran ise Batı'nın yaptırımlarının kaldırılması ve nükleer haklarının tanınması karşılığında anlaşmaya hazır olduğunu belirtiyor.
Trump'ın Netanyahu'ya yönelik çağrısı, İsrail'in müzakere masasına oturması yönünde bir baskı olarak yorumlanabilir. Zira İsrail, bugüne kadar JCPOA'ya karşı çıkmış ve anlaşmanın İran'ın nükleer programını yeterince sınırlamadığını savunmuştu. Ancak Trump'ın açıklamaları, İran'ın nükleer eşiğe yaklaştığı bir ortamda İsrail'in seçeneklerinin daraldığına işaret ediyor. Bölgesel olarak, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri de İran'la doğrudan diyalog kanalları açarken, İsrail'in bu sürecin dışında kalması zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve İsrail arasındaki bu gelişmeleri yakından izliyor. Ankara, İran'ın nükleer programına karşı duruşunu netleştirirken, bölgesel istikrarın korunmasını önceliyor. Olası bir İran-ABD anlaşması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve İran'la ticari ilişkileri açısından olumlu sonuçlar doğurabilir. Ancak İsrail'in anlaşmaya dahil olmaması durumunda, Doğu Akdeniz'deki enerji rekabeti ve bölgesel güç dengeleri yeniden şekillenebilir. Türkiye'nin, İran'la Rusya ve Suriye üzerinden iş birliği yaparken, İsrail'le de istihbarat paylaşımını sürdürdüğü göz önüne alındığında, bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenme potansiyeli bulunuyor.
