Çevre savunuculuğu örgütleri, Trump yönetiminin geçen hafta nesli tükenmekte olan türlerin yaşam alanlarına yönelik korumaları geriye çekme hamlesine karşı Salı günü federal dava açtı. Merkezi Arizona'da bulunan Biyolojik Çeşitlilik Merkezi (Center for Biological Diversity), Columbia Nehri Koruyucuları (Columbia Riverkeeper), Doğa Koruma Hukuku Vakfı (Conservation Law Foundation), Kuzeybatı Doğa Koruma (Conservation Northwest), Yabani Kuğu Dostları (Friends of the Wild Swan), Oregon Doğa Koruma Konseyi (Oregon Wild) ve Su Kuşlarının Korunması Derneği (Waterkeepers Chesapeake) tarafından ortaklaşa yapılan başvuru ile ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi ile Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'ne (NOAA) bağlı Ulusal Deniz Balıkçılığı Servisi aleyhine dava açıldı. Davacılar, 15 Mart'ta yürürlüğe giren yeni kuralın, Nesli Tükenmekte Olan Türler Yasası (Endangered Species Act - ESA) kapsamındaki kritik yaşam alanı tanımlamalarını daralttığını ve bu durumun türlerin korunmasını ciddi şekilde zayıflattığını iddia ediyor.
Yeni kural ne getiriyor?
Trump döneminin son haftalarında Federal Kayıt'ta yayımlanan ve 45 günlük kamuoyu görüşü sürecinin ardından yürürlüğe giren kural, ESA'nın kritik yaşam alanı tanımını değiştiriyor. Artık bir bölgenin kritik yaşam alanı olarak belirlenebilmesi için, o bölgenin hem türün hayatta kalması hem de iyileşmesi için elzem olması gerekecek. Eski uygulamada, sadece türün bir döneminde bulunduğu veya gelecekte ihtiyaç duyabileceği alanlar da dahil edilebiliyordu. Ayrıca, yeni kural, kritik yaşam alanı belirlenirken ekonomik etkilerin de daha ağırlıklı olarak dikkate alınmasını öngörüyor. Çevre örgütleri, bu değişikliğin özellikle iklim değişikliğine karşı hassas olan türler için yıkıcı olacağını savunuyor. Örneğin, Alaska'daki kutup ayıları, deniz buzu kaybı nedeniyle zaten zor durumdayken, yeni kuralla karşılaştıkları tehditlerin daha da artacağı belirtiliyor. Davacı kuruluşlar, yeni kuralın ESA'nın ruhuna ve amacına aykırı olduğunu, ayrıca yönetimin kuralı yayımlarken yeterli bilimsel değerlendirme yapmadığını ve kamuoyu görüşlerini dikkate almadığını ileri sürüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD, Nesli Tükenmekte Olan Türler Yasası dünyadaki en güçlü yaban hayatı koruma yasalarından biri olarak kabul ediliyor. 1973'te kabul edilen yasa, birçok türün yok olmaktan kurtarılmasında kilit rol oynadı. Ancak Trump yönetimi, görev süresi boyunca ESA'yı defalarca zayıflatma girişiminde bulundu. 2019'da yönetim, türlerin listelenmesi ve koruma statülerinin belirlenmesinde maliyet-fayda analizine izin veren bir düzenleme yapmış, 2020'de ise insan faaliyetlerinden kaynaklanan iklim değişikliğinin türler üzerindeki etkilerinin dikkate alınmasını kısıtlayan bir kural getirmişti. Şimdiki kural ise kritik yaşam alanı tanımını daraltarak, geliştiricilere ve endüstriye daha fazla alan açıyor. Uzmanlar, bu değişikliklerin küresel biyolojik çeşitlilik kaybını hızlandırabileceğini, çünkü ABD biyolojik çeşitliliğin korunmasında önemli bir ülke konumunda. Ayrıca, ABD'de alınan kararların uluslararası anlaşmalar ve diğer ülkelerin politikaları üzerinde de etkili olabileceği belirtiliyor. Çevre grupları, Biden yönetiminin bu kuralı iptal etmesi için çağrıda bulunuyor ancak şu ana kadar Beyaz Saray'dan net bir sinyal gelmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin çevre politikalarındaki bu tür değişiklikler, küresel iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunması gibi alanlarda uluslararası iş birliğini doğrudan etkiliyor. Türkiye, zengin biyolojik çeşitliliğe sahip bir ülke olarak nesli tükenmekte olan türlerin korunması konusunda uluslararası sözleşmelere taraf. ABD'nin koruma standartlarını düşürmesi, küresel ölçekte daha zayıf çevre politikalarına yol açabileceği gibi, Türkiye'nin de taraf olduğu CITES gibi anlaşmaların etkinliğini azaltabilir. Ayrıca, Türkiye'nin ihracatının önemli bir kısmını oluşturan ABD pazarındaki bu tür düzenlemeler, özellikle tarım ve gıda ürünlerinde çevre standartlarının gevşemesi anlamına gelebilir. Ancak bu gelişmelerin Türkiye'ye doğrudan bir yansıması şimdilik sınırlı görünüyor.
