NATO'nun 75. yıl dönümü zirvesi Washington'da başlarken, ABD Başkanı Donald Trump ittifakın Avrupalı üyelerine yönelik eleştirilerini yineleyerek ABD'nin Grönland'ı kontrol altına alması gerektiğini savundu. Trump, NATO müttefiklerinin Ortadoğu'daki askeri operasyonlara yeterli katkı sağlamadığını belirterek, “Bu durumdan hâlâ hayal kırıklığı duyuyorum” ifadelerini kullandı. Öte yandan, yıllardır süren tıkanıklığın ardından ABD'nin Türkiye'ye F-35 savaş uçakları satmayı değerlendirebileceği sinyali verildi.
Trump'ın NATO'ya yönelttiği eleştirilerin arka planı
Trump, NATO zirvesinde müttefiklerin savunma harcamaları ve Ortadoğu'da ABD'ye verilen destek konusundaki memnuniyetsizliğini yinelerken, özellikle Grönland'ın ABD için stratejik önemine vurgu yaptı. Danimarka'ya ait özerk bir bölge olan Grönland'ın sahip olduğu zengin doğal kaynaklar ve Arktik'teki jeopolitik konumu, ABD'nin ilgisini çekiyor. Trump daha önce de Grönland'ı satın alma fikrini ortaya atmış, ancak Danimarka ve Grönland yönetimleri tarafından reddedilmişti. Başkan, zirve öncesinde basına yaptığı açıklamada, “Birçok NATO üyesi ülke hâlâ yükümlülüklerini yerine getirmiyor. Amerika'nın çıkarlarını korumak için Grönland'ı kontrol etmemiz şart” dedi.
Zirvede ayrıca, yıllardır devam eden F-35 savaş uçağı satışı konusunda Türkiye ile ABD arasında bir ilerleme kaydedildiği bildirildi. Trump, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yapacağı ikili görüşmede F-35 meselesini ele alacağını belirtti. ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından Türkiye'yi F-35 programından çıkarmış ve satışı askıya almıştı. Ancak son açıklamalar, yeni bir müzakere sürecinin kapısını aralayabilir.
Bölgesel ve küresel boyut: Grönland, NATO ve Arktik stratejisi
Grönland, sadece doğal kaynakları değil, aynı zamanda Arktik bölgesindeki askeri üsleriyle de ABD için kritik bir konuma sahip. Trump'ın bu talebi, NATO müttefikleri arasında yeni bir gerilime yol açabilir. Danimarka, Grönland'ın satılık olmadığını defalarca vurgulamış olsa da, ABD Başkanı'nın bu konudaki ısrarı, önümüzdeki dönemde transatlantik ilişkileri zorlayabilir. Öte yandan, F-35 satışı konusunda atılacak adımlar, Türkiye-ABD ilişkilerinde bir dönüm noktası olabilir. Türkiye'nin F-35'lere erişmesi, hava kuvvetlerinin modernizasyonu açısından büyük önem taşırken, S-400 meselesi hâlâ çözüme kavuşmuş değil.
Zirve ayrıca, NATO'nun geleceği ve Çin karşısında ittifakın duruşu gibi daha geniş jeopolitik sorunları da gündeme getiriyor. Trump'ın NATO'ya yönelik tutumu, ittifakın iç dayanışmasını zayıflatabileceği endişelerini de beraberinde getiriyor. Özellikle Avrupalı liderler, ABD'nin güvenilir bir müttefik olup olmadığını sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın F-35 satışına yeşil ışık yakması, Türkiye-ABD ilişkilerinde önemli bir yumuşama sinyali olarak değerlendirilebilir. Ancak bu gelişme, Türkiye'nin S-400 krizini aşmak için somut adımlar atmasını gerektirebilir. Ayrıca NATO zirvesinde Grönland tartışmaları, ittifak içi uyumu sorgulatırken, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkaslar'daki güvenlik çıkarları açısından da dengeleri etkileyebilir. Ankara'nın hem ABD ile hem de Avrupalı müttefiklerle ilişkilerini yönetirken bu küresel değişimleri dikkate alması gerekecek.
