NATO'nun 75. kuruluş yıldönümü zirvesi, Washington'da beklenen birlik mesajlarıyla başlamıştı. Ancak ABD eski Başkanı Donald Trump'ın zirveye katılımı, ittifakın görüntüdeki uyumunu sarstı. Trump, müttefiklerin savunma harcamalarına yönelik sert eleştirileri ve Avrupalı liderlere yönelik alaycı üslubuyla, NATO'nun kriz anında ne kadar güvenilir olduğu sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Zirve boyunca yapılan ortak açıklamaların aksine, Trump'ın bireysel hamleleri ittifak içindeki derin ayrışmaları gözler önüne serdi.
Gelişmenin Arka Planı: Trump'ın NATO'ya Yaklaşımı
Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirileri yeni değil. 2017'deki ilk zirvesinde müttefikleri 'ücretlerini ödememekle' suçlayan Trump, bu kez de Almanya ve diğer Avrupalı üyelerin GSYİH'lerinin yüzde 2'sini savunmaya ayırmadığını vurguladı. NATO'nun resmi verilerine göre, 2024 itibarıyla 32 üyeden yalnızca 11'i bu hedefe ulaşabilmiş durumda. Trump'ın bu konudaki söylemleri, Avrupalı liderler arasında rahatsızlık yarattı. Özellikle ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltma tehdidi, Doğu Avrupa ülkelerini endişelendirdi. Zirve sonunda yayımlanan ortak bildiride, 'müttefiklerin savunma harcamalarını artırma taahhüdü' yinelenirken, Trump'ın bu taahhüdü yetersiz bulduğu bildirildi.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, ittifakın birliğini korumak için Trump'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalıştı. Ancak Trump'ın, 'ABD'nin NATO'ya koşulsuz destek vermeyeceği' mesajı, ittifakın kolektif savunma ilkesini sorgulatıyor. Uzmanlara göre, Trump'ın bu tutumu, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki agresif politikaları karşısında NATO'nun caydırıcılığını zayıflatıyor. Zirvede Ukrayna'ya yeni yardım paketleri açıklanırken, Trump'ın bu yardımlara desteği konusunda net bir mesaj vermemesi dikkat çekti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: NATO'nun Geleceği
Trump'ın NATO'ya karışık sinyaller göndermesi, sadece Avrupa güvenliğini değil, küresel dengeleri de etkiliyor. Çin'in yükselişi ve Rusya'nın revizyonist politikaları karşısında, Batı ittifakının zayıflaması, otoriter rejimlere alan açabilir. Özellikle İncirlik Üssü gibi stratejik noktalardaki ABD varlığı, Türkiye için kritik önem taşıyor. Trump'ın müttefiklere yönelik 'angajman' söylemleri, Ankara'nın NATO içindeki pozisyonunu yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Zirvede Türkiye'nin savunma harcamaları ve Rusya ile ilişkileri de gündeme geldi. Türk yetkililer, S-400 meselesinin aşıldığını ancak ABD Kongresi'nin F-35 ambargosunun devam ettiğini vurguladı. Trump'ın bu konuda somut bir adım atmaması, ikili ilişkilerdeki belirsizliği artırdı.
Avrupa Birliği liderleri, Trump'ın tutumuna karşı kendi savunma kapasitelerini artırma çağrıları yaparken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 'NATO'nun beyin ölümü gerçekleşti' sözlerini hatırlattı. Ancak Almanya Başbakanı Olaf Scholz, ittifakın hala en önemli güvenlik yapısı olduğunu savundu. Bu görüş ayrılıkları, NATO'nun gelecekteki karar alma mekanizmalarını etkileyebilir. Trump'ın olası bir ikinci döneminde, ABD'nin NATO taahhütlerini azaltması halinde, Avrupa ülkelerinin bir kısmının Türkiye ile yeni güvenlik işbirlikleri arayışına girebileceği değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
NATO içindeki bu tartışmalar, Türkiye'nin ittifaktaki konumunu yeniden şekillendirebilir. Trump'ın müttefikleri 'angaje' etme söylemi, Ankara'nın Rusya ile dengeli ilişkilerini ve Doğu Akdeniz'deki hak arayışını etkileyebilir. Türkiye, NATO'nun savunma harcamaları hedeflerini karşılayan bir ülke olarak, Trump'ın eleştirilerinin dışında kalıyor. Ancak ABD'nin güvenilirliğinin sorgulanması, Türkiye'nin alternatif savunma işbirliklerine (S-400, yerli üretim) ağırlık vermesine neden oluyor. Öte yandan, NATO'nun zayıflaması, Türkiye'nin Ukrayna savaşındaki arabuluculuk rolünü ve Karadeniz güvenliğindeki etkinliğini de etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye, ittifak içinde çok yönlü bir diplomasi yürütmek zorunda.
