ABD Başkanı Donald Trump, bu hafta Türkiye’nin başkenti Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’ne katılmak üzere yola çıkıyor. Geçtiğimiz yıl Brüksel’deki toplantıda müttefiklerden savunma harcamalarını gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) en az yüzde 2’sine çıkarma sözü alan Trump, bu kez bu taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamak için somut adımlar atmayı hedefliyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, zirvenin ana gündem maddesinin “yük paylaşımı” olacağı belirtildi.
Geçen Yılın Taahhütleri Masada
Trump, geçen yılki zirvede NATO ülkelerinin savunma harcamalarını artırması konusunda oldukça sert bir tutum sergilemiş, hatta birçok ülkeyi “üzerlerine düşeni yapmamakla” suçlamıştı. Zirve sonunda yayımlanan ortak bildiride, tüm müttefiklerin 2024 yılına kadar GSYH’lerinin yüzde 2’sini savunmaya ayırma hedefini benimsedikleri duyurulmuştu. Ancak aradan geçen bir yılda sadece birkaç ülke bu hedefe yaklaşabildi. Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük ekonomiler hâlâ yüzde 1,5’in altında seyrediyor.
Trump yönetimi, özellikle Almanya’yı hedef alarak, Berlin’in NATO’nun ortak savunma bütçesine yeterli katkı yapmadığını ve ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığının maliyetini karşılamadığını savunuyor. ABD Savunma Bakanı Mark Esper, zirve öncesi yaptığı açıklamada, “Müttefiklerimiz verdikleri sözleri tutmalı. Aksi takdirde ittifakın güvenilirliği sorgulanır” dedi. Bu açıklamalar, Ankara zirvesinde tansiyonun yüksek olacağına işaret ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
NATO’nun savunma harcamaları meselesi sadece mali bir tartışma değil; aynı zamanda ittifakın geleceği ve transatlantik ilişkiler açısından da kritik bir sınav. ABD, uzun yıllardır NATO bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini karşılarken, Avrupalı müttefiklerin bu yükü paylaşması gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Rusya’nın artan askeri faaliyetleri ve Çin’in yükselişi, NATO’nun caydırıcılık kapasitesini korumasını daha da önemli hale getiriyor.
Zirvede ayrıca, terörle mücadele, siber güvenlik ve enerji güvenliği gibi konuların da ele alınması bekleniyor. Türkiye, özellikle sınır güvenliği ve terörle mücadele konularında NATO’dan daha fazla destek talep edecek. Trump’ın Ankara’ya yapacağı ziyaret, ABD-Türkiye ilişkilerinde son dönemde yaşanan gerginliklerin de bir yansıması olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
NATO Zirvesi’nin Ankara’da yapılması, Türkiye’nin ittifak içindeki konumunu güçlendirme açısından önemli bir fırsat. Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip olmasına rağmen, savunma harcamaları GSYH’nin yüzde 2’sinin üzerinde. Bu durum, Trump’ın harcama baskısı karşısında Türkiye’ye elini güçlendiriyor. Ancak ABD ile yaşanan S-400 krizi ve F-35 programından çıkarılma, zirvede gerginlik yaratabilir. Türkiye’nin güvenlik çıkarları doğrultusunda NATO’dan terörle mücadelede daha fazla destek talep etmesi, zirvenin ana gündem maddelerinden biri olacak. Ayrıca, Doğu Akdeniz’deki enerji kaynakları ve Libya krizi de ikili görüşmelerde masaya yatırılabilir.
