ABD Yüksek Mahkemesi, eski Başkan Donald Trump döneminde başlatılan bir davada, başkana federal kurum başkanlarını herhangi bir gerekçe göstermeksizin görevden alma yetkisi tanıyan tartışmalı bir karara imza attı. 'Trump v. Slaughter' olarak bilinen davada alınan karar, 1935'ten bu yana geçerli olan yerleşik anayasal düzenlemeleri tersine çevirirken, hukuk ve çalışma hayatı uzmanları tarafından 'sadakat testi' olarak nitelendirildi. Karar, bağımsız kurumların işleyişini doğrudan etkileyerek, federal bürokrasi üzerinde başkanlık otoritesini önemli ölçüde artırıyor.
Kararın Arka Planı ve Hukuki Boyutu
Yüksek Mahkeme'nin 6-3 oy oranıyla aldığı kararda, muhafazakar yargıçlar çoğunluğu oluştururken, liberal kanat karşı oy kullandı. Kararın temel dayanağı, ABD Anayasası'nın İkinci Maddesi'nde düzenlenen yürütme yetkisi üzerine inşa edildi. Mahkeme, başkanın federal kurum başkanlarını görevden alma yetkisinin sınırsız olduğunu ve Kongre'nin bu yetkiyi sınırlama yönündeki düzenlemelerinin anayasaya aykırı olduğuna hükmetti. Bu karar, özellikle bağımsız düzenleyici kurumlar olan Federal Ticaret Komisyonu (FTC), Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu (NLRB) ve Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) gibi kurumların bağımsızlığını tehdit ediyor.
Uzmanlara göre karar, federal kurum başkanlarının görev sürelerini başkanın takdirine bağlı hale getirerek, siyasi baskı ve liyakatsiz atamaların önünü açıyor. Harvard Hukuk Fakültesi'nden Profesör Noah Feldman, kararın 'başkanlık otoritesini neredeyse sınırsız kıldığını' belirtirken, eski Yüksek Mahkeme yargıcı John Paul Stevens da kararın 'demokratik dengeyi bozduğunu' ifade etti.
Siyasi ve Toplumsal Tepkiler
Karar, Demokrat Parti ve sivil toplum örgütleri tarafından sert bir dille eleştirildi. Beyaz Saray Sözcüsü Jen Psaki, kararın 'bağımsız kurumların tarafsızlığını ortadan kaldırdığını' belirtirken, birçok eyalet başsavcısı karara karşı yasal yollara başvuracaklarını açıkladı. Öte yandan, Cumhuriyetçiler kararı memnuniyetle karşılarken, eski Başkan Trump konuyla ilgili yaptığı açıklamada 'başkanlık yetkilerinin geri kazanılması' olarak nitelendirdi. Karar, ayrıca 2024 başkanlık seçimleri öncesinde siyasi bir tartışma konusu haline gelirken, bağımsız kurumların geleceği belirsizliğini koruyor.
Çalışma hayatı uzmanları, kararın işçi hakları ve sendikal faaliyetler üzerinde de olumsuz etkileri olabileceği uyarısında bulunuyor. NLRB'nin bağımsızlığının zedelenmesi, işçi-işveren anlaşmazlıklarında adil kararlar alınmasını engelleyebilir. Benzer şekilde, SEC'in bağımsızlığının sarsılması, finansal piyasalarda düzenlemenin zayıflamasına yol açabilir.
Kararın küresel etkileri de yakından takip ediliyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, ABD'deki demokratik kurumların zayıflamasından endişe duyduklarını ifade ederken, uluslararası yatırımcılar ABD piyasalarındaki düzenleyici belirsizliğe karşı tedbir almaya başladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, Türkiye'deki bağımsız düzenleyici kurumların geleceği açısından önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye'de de benzer bir tartışma, 2018'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişle birlikte gündeme gelmiş, bağımsız kurumların özerkliği tartışma konusu olmuştu. Karar, küresel ölçekte başkanlık yetkilerinin sınırları konusunda bir emsal teşkil ederken, Türkiye'deki benzer yapısal düzenlemeler üzerinde de dolaylı bir etki yaratabilir. Ayrıca, ABD ile ticaret ve yatırım ilişkileri bulunan Türk şirketleri, düzenleyici belirsizliğin arttığı bu dönemde ABD pazarında daha temkinli hareket edebilir.
