ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin bütçe kesintileri kapsamında, Pasifik Okyanusu'ndaki iklim ve okyanus gözlem sistemlerinden oluşan bir ağın devre dışı bırakılması bilim insanları arasında endişeye yol açtı. Söz konusu ağ, deniz suyu sıcaklıkları, hava durumu modelleri ve okyanus akıntıları gibi hayati verileri sağlıyor. Bu yaz El Niño olayının Pasifik kıyılarını vurması beklenirken, sistemin kapatılması iklim tahminlerini ve afet hazırlıklarını olumsuz etkileyebilir.
Gelişmenin arka planı
NOAA (Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi) bünyesindeki Tropical Atmosphere Ocean (TAO) projesi, Pasifik Okyanusu'nda El Niño ve La Niña gibi iklim olaylarının izlenmesinde kritik bir rol oynuyor. Trump yönetimi, federal harcamaları kısma politikası çerçevesinde bu projeye ayrılan fonları keserek sistemi devre dışı bıraktı. Bilim insanları, bu kararın iklim modellerinin doğruluğunu ciddi şekilde zedeleyeceğini belirtiyor.
TAO ağı, Pasifik Okyanusu boyunca yerleştirilmiş şamandıralardan oluşuyor ve sıcaklık, rüzgar, nem gibi verileri gerçek zamanlı olarak topluyor. Bu veriler, küresel hava durumu tahminlerinden tarımsal planlamaya kadar birçok alanda kullanılıyor. Sistemin durdurulması, özellikle El Niño gibi büyük ölçekli iklim olaylarının önceden tahmin edilmesini güçleştirecek.
Bölgesel veya küresel boyut
El Niño, doğal bir iklim döngüsü olup Pasifik Okyanusu'ndaki deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesine neden oluyor. Bu durum, dünya genelinde kuraklık, sel, orman yangını gibi aşırı hava olaylarının sıklığını ve şiddetini artırıyor. Bu yaz beklenen El Niño, özellikle Pasifik kıyılarındaki ülkeleri tehdit ediyor. ABD'nin iklim izleme kapasitesindeki bu azalma, yalnızca Amerikan halkını değil, küresel iklim tahmin sistemlerini de etkileyecek. Birçok ülke, El Niño uyarıları için ABD verilerine bağımlı durumda.
Bilim insanları, kesintinin bir an önce geri alınması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, bu yaz yaşanabilecek aşırı hava olaylarına karşı hazırlıksız yakalanma riski artacak. Özellikle Güney Amerika ve Asya-Pasifik bölgesindeki gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Her ne kadar El Niño doğrudan Türkiye'yi etkilemese de, küresel iklim olayları zincirleme reaksiyonlara yol açabiliyor. Örneğin, El Niño nedeniyle Güney Amerika'da yaşanacak kuraklık, tarım ürünleri fiyatlarını artırabilir ve Türkiye'nin ithalat maliyetlerini yükseltebilir. Ayrıca iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliği büyük önem taşıyor. ABD'nin iklim araştırmalarından çekilmesi, küresel veri paylaşımını zayıflatarak Türkiye'nin de iklim tahminlerini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin kendi iklim izleme altyapısını güçlendirmesi ve alternatif veri kaynaklarına yönelmesi stratejik bir öncelik haline geliyor.
