ABD Massachusetts Bölge Mahkemesi Yargıcı Angel Kelley, Trump yönetiminin ulusal parklardaki anıtlardan kaldırdığı tarih ve bilim içerikli plaketlerin 21 gün içinde yeniden yerlerine konulmasına karar verdi. Yargıç Kelley, kararında yönetimi 'yarım gerçekler söylemekle' suçlayarak, kamuya ait anıtlardaki bilgilendirme materyallerinin ideolojik gerekçelerle kaldırılmasının hukuka aykırı olduğunu vurguladı. Dava, 2020 yılında Trump'ın imzaladığı bir başkanlık emriyle, federal kurumların 'bölücü' olarak nitelendirdiği içerikleri kaldırmasının ardından açılmıştı.
Trump döneminin 'tarih sansürü' geri adım attı
Trump yönetimi, 2020 yazında George Floyd protestolarının ardından, ulusal anıtlardaki 'Amerikan tarihini lekelediği' gerekçesiyle bazı plaket ve tabelaları kaldırmaya başlamıştı. Beyaz Saray o dönem yayımladığı bir genelgeyle federal kurumlardan 'Amerikan karşıtı, ırkçılık yanlısı veya bölünmeyi körükleyen' materyalleri temizlemesini istemişti. Ancak eleştirmenler, bu hamlenin aslında kölelik ve yerli halklara yönelik soykırım gibi rahatsız edici tarihsel gerçekleri gizlemeye yönelik olduğunu savundu.
Yargıç Kelley'in kararı, sivil toplum örgütleri ve tarihçiler tarafından memnuniyetle karşılandı. National Parks Conservation Association adlı kuruluşun başkanı Theresa Pierno, 'Tarih, sadece hoşumuza giden kısımlarından ibaret değildir. Bu karar, kamuya açık alanlarda gerçeklerin saklanamayacağını gösteriyor' dedi. Dava sürecinde mahkemeye sunulan belgelerde, İçişleri Bakanlığı'nın kaldırılan plaketler arasında Martin Luther King Jr. anıtındaki 'Adalet geciktiğinde adalet reddedilmiş olur' sözünün de bulunduğu ortaya çıktı.
Biden yönetimi ve tarihsel hesaplaşma
Biden yönetimi, Trump'ın 'tarih sansürü' politikasını tersine çevirme sözü vermişti. Ancak mahkeme kararı olmadan sürecin yavaş ilerlediği belirtiliyor. Yargıç Kelley, yönetimin 'yarım gerçeklerle' kamuoyunu yanılttığını belirtirken, 'Tarihsel anlatıyı şekillendirme gücü kamuya aittir; hiçbir yönetim seçici bir tarih anlatısını dayatamaz' ifadelerini kullandı. Bu karar, ABD'deki 'tarih savaşları'nın yeni bir cephesinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu yargı kararı, uluslararası kamuoyunda tarih yazımının bağımsızlığı açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Türkiye'de de son yıllarda müfredat değişiklikleri ve anıt düzenlemeleriyle ilgili benzer tartışmalar yaşanıyor. Bu gelişme, demokratik ülkelerde tarihsel bilginin siyasi müdahalelere karşı korunmasının evrensel bir hukuk normu haline geldiğini gösteriyor. Türkiye'nin AB ile ilişkileri ve uluslararası imajı açısından, tarihsel gerçeklerin sansürlenmemesi yönündeki bu tür kararlar, dolaylı da olsa referans teşkil edebilir.
