ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Çarşamba günü yaptığı açıklamayla, ilk döneminde Kanada ve Meksika ile imzalanan Amerika Birleşik Devletleri-Meksika-Kanada Anlaşması'nı (USMCA) mevcut haliyle yenilemeyeceğini duyurdu. Bu karar, anlaşmanın yenilenmesi için belirlenen son tarihin dolmasıyla birlikte geldi ve Kuzey Amerika ticaretinde yeni bir belirsizlik döneminin kapısını araladı. ABD Ticaret Temsilcisi Robert Lighthizer imzasıyla yapılan yazılı açıklamada, mevcut anlaşmanın Amerikan işçileri ve şirketleri için yeterli korumayı sağlamadığı, bu nedenle yeniden müzakere edilmesi gerektiği ifade edildi.
Anlaşmanın arka planı ve Trump'ın ticaret politikası
USMCA, 1994 yılında yürürlüğe giren Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nın (NAFTA) yerini almak üzere 2018 yılında imzalanmış ve 2020 yılında yürürlüğe girmişti. Trump, NAFTA'yı "Amerikan işçileri için felaket" olarak nitelendirmiş ve kendi anlaşmasını "en adil, en dengeli ve en kapsamlı ticaret anlaşması" olarak tanıtmıştı. Ancak, anlaşmanın imzalanmasından bu yana geçen sürede ticaret dengeleri beklendiği gibi gelişmedi. ABD'nin Kanada ve Meksika ile olan ticaret açığı, özellikle otomotiv ve tarım sektörlerinde artış gösterdi. Trump yönetimi, bu durumun anlaşmanın yetersiz hükümlerinden kaynaklandığını savunuyor. Özellikle otomotiv sektöründe, menşe kurallarının yeterince sıkı olmadığı ve Çin gibi ülkelerin dolaylı olarak ABD pazarına erişim sağladığı eleştirileri yapılıyor. Ayrıca, ABD'li çiftçiler Meksika'nın bazı tarım ürünlerine uyguladığı kotalardan şikayetçi. Trump, yeniden müzakere sürecinde daha agresif bir tutum izleyeceğinin sinyallerini verdi. ABD Ticaret Temsilciliği, yeni müzakerelerde gümrük vergilerinin artırılması, otomotiv sektöründe daha yüksek yerel içerik oranları ve tarımda daha fazla pazar açılımı talep edecek. Bu taleplerin, Kanada ve Meksika ile ilişkilerde yeni bir gerginlik dalgasına yol açması bekleniyor. Uzmanlar, anlaşmanın yenilenmemesi halinde 1994 öncesi döneme dönme riski bulunduğunu, bunun da üç ülke ekonomisi için ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ticaret savaşları ve tedarik zinciri krizi
USMCA'nın yenilenmemesi, sadece Kuzey Amerika'da değil, küresel ticaret sistemi üzerinde de önemli yankılar uyandıracak bir gelişme. Öncelikle, anlaşmanın yürürlükten kalkması halinde ABD, Kanada ve Meksika, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kuralları çerçevesinde ticarete devam edecek. Ancak bu, gümrük vergilerinin yeniden yürürlüğe girmesi ve ticarette ciddi aksamalar anlamına geliyor. Özellikle otomotiv sektörü, parça tedarik zinciri üç ülke arasında yoğun şekilde entegre olduğu için bu durumdan en fazla etkilenecek sektörlerin başında geliyor. Uzmanlar, anlaşma olmadan otomotiv parçalarına uygulanacak vergilerin araba fiyatlarını yüzde 15 ila 25 arasında artırabileceğini tahmin ediyor. Bu da enflasyonist baskıları körükleyecek ve tüketici talebini olumsuz etkileyecek. Tarım sektörü ise Meksika ve ABD arasında yoğun bir ticaret hacmine sahip; Meksika, ABD'den en çok mısır, soya fasulyesi ve süt ürünleri ithal ediyor. Anlaşmanın sona ermesi, Çin ile ticaret savaşı nedeniyle zor günler geçiren Amerikalı çiftçileri daha da zor durumda bırakabilir. Küresel boyutta ise, ABD'nin en yakın ticaret ortaklarıyla bile bu tür bir anlaşmazlık yaşaması, uluslararası toplumda ticaret savaşlarının yaygınlaşması endişesini artırıyor. Avrupa Birliği ve Asya ülkeleri, ABD'nin korumacı politikalarının benzer anlaşmalara da yansıyabileceği kaygısıyla süreci dikkatle izliyor. DTÖ'nün reform ihtiyacı bir kez daha gündeme gelirken, çok taraflı ticaret sisteminin geleceği sorgulanıyor. Trump yönetiminin bu adımı, küresel tedarik zincirlerinde yeniden yapılanma sürecini hızlandırabilir ve şirketleri bölgesel ticaret blokları oluşturmaya itebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
USMCA'nın yenilenmemesi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel ticaret sisteminde yaratacağı dalgalanmalar açısından önem taşıyor. ABD'nin en yakın müttefikleriyle ticarette korumacılığa yönelmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerle yapacağı ticaret görüşmelerinde de daha katı pozisyonlar alabileceğinin işareti. Türkiye'nin ABD ile ticaret hacmi yaklaşık 30 milyar dolar seviyesinde ve iki ülke arasında tercihli ticaret anlaşması bulunmuyor. Bu gelişme, Türkiye'nin ABD'ye ihracatında yeni engellerle karşılaşma riskini artırabilir. Ayrıca, otomotiv tedarik zincirindeki aksamalar, Türk otomotiv yan sanayisinin ABD pazarına yönelik ihracatını da dolaylı olarak etkileyebilir. Diğer yandan, ABD'nin korumacı politikaları, Türkiye'nin farklı pazarlara yönelme stratejisini hızlandırması gerektiğini gösteriyor. Brezilya, Meksika ve Endonezya gibi ülkelerle yapılabilecek ticaret anlaşmaları, bu belirsizlik ortamında bir alternatif oluşturabilir.
