ABD eski Başkanı Donald Trump, Avrupa Birliği'nin Kanada'yı 'ortak üye' olarak kabul etmesi durumunda bunun 'düşmanca bir eylem' olarak değerlendirileceğini ve ABD'nin Kanada ile ticaretini kesme tehdidinde bulunduğunu açıkladı. Trump'ın bu sözleri, ABD'nin kuzey komşusuyla zaten gergin olan ticari ilişkilerini daha da alevlendirdi.
Gelişmenin Arka Planı
Trump, uzun süredir Kanada'yı ABD'ye karşı haksız ticaret uygulamakla suçluyor. Kanada'nın süt ürünleri, kereste ve enerji sektörlerindeki politikalarını eleştiren Trump, geçmişte de Kanada'ya yönelik çeşitli yaptırımlar ve tarifeler gündeme getirmişti. Son açıklaması, Kanada'nın Avrupa Birliği ile ilişkilerini derinleştirme çabalarına bir yanıt niteliğinde. Kanada, AB ile kapsamlı bir serbest ticaret anlaşmasına (CETA) sahip ve son dönemde ilişkileri daha da güçlendirmek için adımlar atıyor. AB'nin 'ortak üyelik' gibi bir statü vermesi halinde, bu durum ABD'nin Kuzey Amerika'daki ticari çıkarlarına doğrudan meydan okuma olarak görülecek.
Trump'ın tehdidi, sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir mesaj içeriyor. ABD, Kanada'yı kendi etki alanında tutmak istiyor ve AB'nin bölgede artan etkisinden rahatsız. Kanada ise hem ABD hem de AB ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışıyor. Trump'ın 'ticareti kesme' tehdidi, Kanada ekonomisi için ciddi sonuçlar doğurabilir; zira ABD, Kanada'nın en büyük ticaret ortağı konumunda. Kanada'nın toplam ihracatının yaklaşık %75'i ABD'ye gidiyor. Bu nedenle, böyle bir adım Kanada'da büyük endişe yaratabilir.
Trump'ın açıklamaları, aynı zamanda transatlantik ilişkilerdeki mevcut gerilimin bir yansıması. ABD ile AB arasında ticaret, savunma harcamaları ve teknoloji regülasyonları gibi konularda anlaşmazlıklar sürüyor. Trump, AB'yi sık sık 'ABD'yi sömürmekle' suçluyor ve Brexit sonrası dönemde AB'nin ekonomik gücünü zayıflatmaya yönelik politikalar izliyor. Kanada'nın AB ile yakınlaşması, Trump yönetiminin (veya Trump'ın kendisinin) Avrupa karşıtı söylemini daha da sertleştirebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, küresel ticaret savaşlarının yeni bir cephesini oluşturuyor. ABD-Çin ticaret savaşı halihazırda dünya ekonomisini baskı altına almışken, şimdi ABD ile Kanada arasındaki gerilim Kuzey Amerika ticaret anlaşmasını (USMCA) da tehdit ediyor. Kanada, Meksika ve ABD arasında imzalanan USMCA, bölgesel ticaretin temel taşı. Trump'ın tehditleri, bu anlaşmanın geleceğini belirsizleştiriyor. Öte yandan, AB'nin Kanada'ya 'ortak üyelik' gibi bir statü vermesi halinde, bu durum AB'nin genişleme politikalarında yeni bir dönemi işaret edebilir. Ancak AB'nin böyle bir adım atması için Kanada'nın da bu yönde resmi bir talebi olması gerekiyor; şu an için böyle bir talep yok.
Uluslararası ticaret uzmanları, Trump'ın tehdidinin gerçekleşmesi halinde Kanada ekonomisinin resesyona girebileceğini, ABD'nin de otomotiv ve enerji sektörlerinde tedarik zinciri sorunları yaşayabileceğini belirtiyor. Kanada, ABD'ye petrol, doğalgaz, elektrik ve otomobil parçaları gibi kritik ürünler ihraç ediyor. Ticaretin kesilmesi, ABD'de de fiyat artışlarına ve istihdam kaybına yol açabilir. Ayrıca, Kanada'nın misilleme olarak ABD ürünlerine tarife uygulaması beklenir; bu da tüketici fiyatlarını yükseltir.
Trump'ın açıklamaları, aynı zamanda 2024 başkanlık seçimleri öncesinde iç politikaya yönelik bir hamle olarak da yorumlanıyor. Trump, seçim kampanyasında 'Amerika'yı yeniden büyük yapma' söylemini sürdürüyor ve dış ticarette sert duruşunu seçmenlerine gösteriyor. Ancak bu tür tehditler, ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerini daha da geriyor ve uluslararası arenada ABD'nin güvenilirliğini sorgulatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Kanada arasındaki ticaret gerilimi, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de küresel ticaret sistemindeki kırılganlığı artırıyor. Türkiye, ABD ile hem NATO müttefiki hem de stratejik ortak; ancak son yıllarda ticaret ve savunma alanlarında sorunlar yaşıyor. Kanada ile AB arasındaki yakınlaşma, Türkiye'nin AB üyelik sürecine dolaylı etki edebilir; AB'nin 'ortak üyelik' gibi esnek modeller geliştirmesi, Türkiye için alternatif bir çerçeve oluşturabilir. Ayrıca, küresel ticaret savaşlarının yayılması, Türkiye'nin ihracat pazarlarını çeşitlendirmesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Türkiye, bu tür gerilimlerde denge politikası izleyerek kendi ekonomik çıkarlarını korumalı.
