ABD Başkanı Donald Trump, jenerik ilaçlara yönelik sert bir gümrük vergisi planını duyurdu. Trump'ın açıklamasına göre, Ağustos 2028'de yürürlüğe girmesi planlanan tarifeler ilk etapta yüzde 100 olarak uygulanacak ve bir yıl sonra yüzde 200'e yükselecek. Bu adım, Amerikan ilaç piyasasında fiyat artışlarına ve tedarik zincirinde ciddi aksamalara yol açabilir. Jenerik ilaçlar, ABD'de reçeteli ilaçların yaklaşık yüzde 90'ını oluşturuyor ve büyük ölçüde Çin ile Hindistan gibi ülkelerden ithal ediliyor.
Gelişmenin arka planı
Trump, seçim kampanyası sırasında sık sık yabancı ilaç üreticilerine karşı korumacı önlemler alacağını dile getiriyordu. Özellikle Çin ve Hindistan kökenli jenerik ilaçların ABD pazarında düşük fiyatlarla rekabet ettiğini savunan Trump, bu hamlenin Amerikan ilaç endüstrisini canlandıracağını iddia ediyor. Ancak uzmanlar, vergi artışının tüketicilere yansıyacağını ve sağlık sigortası primlerini yükselteceğini belirtiyor.
Jenerik ilaç sektörü, ABD'de yıllık yaklaşık 100 milyar dolarlık bir pazarı temsil ediyor. Şu anda reçeteli ilaçların yüzde 90'ı jeneriklerden oluşuyor ve bu ilaçların büyük bir kısmı yurt dışında üretiliyor. Vergi planı hayata geçerse, ABD'deki ilaç kıtlığı sorunu daha da derinleşebilir. Amerikan İlaç Araştırma ve Üreticileri Birliği (PhRMA), bu tür bir verginin hastaların ilaca erişimini kısıtlayacağı uyarısında bulundu.
Öte yandan, Trump'ın bu hamlesi, ABD'nin ticaret ortaklarıyla gerilimi tırmandırabilecek potansiyele sahip. Çin ve Hindistan gibi ülkeler, muhtemelen misilleme tarifeleriyle yanıt verebilir. ABD Ticaret Temsilciliği, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı ancak Başkan'ın yetkileri kapsamında bu tür tarifeleri tek başına uygulayabileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar yalnızca ABD'yi değil, küresel ilaç ticaretini de derinden etkileyecek. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), jenerik ilaçların gelişmekte olan ülkelerde sağlık hizmetlerine erişim için kritik olduğunu vurguluyor. ABD'nin uygulayacağı yüksek tarifeler, bu ülkelerde ilaç fiyatlarının da artmasına neden olabilir. Ayrıca, ABD'de üretim yapmak isteyen yabancı firmalar, artan maliyetler nedeniyle yatırımlarını erteleyebilir.
Avrupa Birliği, Trump'ın bu hamlesine endişeyle yaklaşıyor. AB ticaret yetkilileri, jenerik ilaçlara yönelik tarifelerin AB-ABD ticaret savaşını yeniden alevlendirebileceğini düşünüyor. Almanya merkezli ilaç devi Bayer, konuyla ilgili henüz bir açıklama yapmazken, sektör analistleri ABD'nin bu adımının küresel ilaç tedarik zincirini kırılgan hale getireceğini söylüyor.
Uzmanlar, Trump'ın hamlesinin asıl hedefinin Çin olduğunu belirtiyor. Çin, dünya jenerik ilaç üretiminin önemli bir bölümünü elinde bulunduruyor ve bu tarifeler Çin'in ilaç ihracatını ciddi şekilde etkileyebilir. Buna karşılık, Çin'in ABD'ye yönelik misilleme tarifeleri uygulaması bekleniyor. Ayrıca, Hindistan da benzer bir durumla karşı karşıya; Hindistan, özellikle ABD'ye yaptığı jenerik ilaç ihracatıyla tanınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin ilaç ihracatı açısından önemli riskler barındırıyor. Türkiye, jenerik ilaç üretiminde bölgesel bir güç olma yolunda ilerlerken, ABD pazarına doğrudan ihracat yapmasa da küresel tedarik zincirindeki bozulmalardan etkilenebilir. Özellikle ABD'ye ihracat yapan rakip ülkelerin (Hindistan, Çin) Türkiye'ye yönelmesi, rekabeti artırabilir. Ayrıca, Türk ilaç firmalarının ABD'ye ihracat yapma planları varsa, bu tarifeler caydırıcı olabilir. Ekonomi yönetiminin, bu tür korumacılık dalgasına karşı alternatif pazarlar ve yerel üretimi teşvik edecek politikalar geliştirmesi gerekiyor.
