ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programına yönelik dikkat çeken bir açıklamada bulundu. Pazar günü NBC News’e verdiği röportajda Trump, Washington’ın Tahran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını, diplomatik bir anlaşmaya varılıp varılmadığına bakılmaksızın yok edeceğini belirtti. “İster sahada ister saha dışında olsun, onu alıp yok edeceğiz” ifadelerini kullanan Trump, bu sözleriyle İran ile olası bir müzakerenin ön şartını da ortaya koymuş oldu. Bu açıklama, özellikle İran’ın uranyumu %60 oranında zenginleştirme kararı aldığı bir döneme denk geliyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) verilerine göre İran, silah sınıfı zenginleştirme oranına yaklaşmış durumda. Trump’ın sert üslubu, uzun süredir devam eden nükleer müzakerelerin seyrini değiştirebilir.
Gelişmenin Arka Planı: Müzakerelerde Kilitlenme ve Zenginleştirme Krizi
Trump’ın açıklaması, ABD ile İran arasında dolaylı müzakerelerin sürdüğü bir dönemde geldi. 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma (JCPOA), Trump’ın 2018’de tek taraflı olarak çekilmesiyle rafa kalkmıştı. Biden yönetimi ise anlaşmayı yeniden canlandırmak için çaba harcıyor. Ancak İran, uranyum zenginleştirme kapasitesini artırarak müzakere masasında elini güçlendirmeye çalışıyor. UAEA’nın son raporuna göre İran, %60 saflıkta zenginleştirilmiş uranyum üretmeye devam ediyor ki bu, askeri kullanıma çok yakın bir oran. Trump’ın “yok etme” ifadesi, geleneksel ABD politikasının ötesine geçen bir tehdit olarak görülüyor. Zira daha önceki yönetimler, uranyumun yurt dışına taşınması veya seyreltilmesi gibi yöntemleri tercih ediyordu. Trump’ın sahada yok etme vurgusu, doğrudan askeri müdahaleyi çağrıştırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Körfez’den Avrupa’ya Yansımalar
Trump’ın bu çıkışı, Ortadoğu’daki dengeleri yeniden sarsma potansiyeli taşıyor. İran’a yönelik askeri bir hamle, başta Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere Körfez ülkelerini endişeye sevk edecektir. İran, daha önce nükleer tesislerine yönelik saldırılara misilleme yapacağını duyurmuştu. Öte yandan Avrupa Birliği ve anlaşmaya taraf diğer ülkeler, diyplomatik çözümden yana. Fransa Cumhurbaşkanı Macron, Trump’ın açıklamalarını “provokatif” olarak nitelendirdi. Rusya ise İran’a yönelik herhangi bir askeri harekatın bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Küresel enerji piyasaları da gelişmeleri yakından izliyor; İran’ın petrol ihracatına yönelik olası bir kısıtlama, dünya petrol fiyatlarını yukarı çekebilir. Bu durum, enerji ithalatçısı ülkeler için ek bir yük anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile derin ekonomik bağlara sahip olmasının yanı sıra, nükleer gerginliğin hemen yanı başında yer alıyor. Trump’ın uranyumu yok etme tehdidi, sınır güvenliği ve bölgesel istikrar açısından Ankara’yı doğrudan ilgilendiriyor. Olası bir askeri çatışma, Türkiye’nin güney sınırında yeni bir göç dalgasına yol açabilir. Ekonomik olarak ise, İran yaptırımlarına rağmen süren doğal gaz ve petrol ticareti sekteye uğrayabilir. Türkiye, hem Washington hem de Tahran’la diyaloğunu sürdürerek orta yol bulmaya çalışsa da, gerilimin tırmanması Ankara’nın manevra alanını daraltacaktır.
