ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi'nde yaptığı şaşırtıcı çıkışta İran'a yönelik tehditlerini artırdı ve 'bu gece yine güçlü bir şekilde vurabiliriz' ifadelerini kullandı. Trump, İranlı müzakerecileri 'pislik' olarak nitelendirdiği olağanüstü bir tiradla uluslararası toplumun tepkisini çekti. Beyaz Saray'daki görüşmelerde İran'ın nükleer programı konusunda anlaşma sağlanamamasının ardından gerilim tırmanırken, Trump'ın NATO müttefiklerine 'İran'la kendi başınıza başa çıkabilirsiniz' mesajı verdiği belirtildi. NATO liderleri ise bu çıkış karşısında şaşkınlık yaşarken, Avrupalı müttefiklerin diplomasi çağrıları sürüyor.
Trump'ın İran Çıkışının Perde Arkası
NATO Zirvesi'nin ikinci gününde basına kapalı oturumda konuşan Trump, İran'ı 'terörün ana sponsoru' olarak tanımladı ve Tahran yönetiminin 'asla güvenilmemesi gereken' bir rejim olduğunu söyledi. Trump'ın 'Bu gece yine vururuz' sözü, Ocak ayında Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran'ın füze saldırılarına misilleme olarak ABD'nin düzenlediği hava harekatlarına atıfta bulunuyor. ABD Başkanı, İran'ın nükleer anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini iddia ederek 'Maksimum Baskı' politikasının süreceğini vurguladı.
Öte yandan Trump'ın 'pislik' ifadesi, diplomatik teamüllere aykırı bulunurken, İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada 'beyaz sarayın son şarlatanının sözlerine yanıt vermeye değer bulmuyoruz' denildi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ise itidale davet ederek krizin diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini söyledi.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Trump'ın tehditleri, İran'ın devlet destekli vekil güçler aracılığıyla Irak, Suriye, Yemen ve Lübnan'da etkin olduğu bir dönemde geliyor. Uzmanlar, ABD-İran arasındaki gerginliğin Körfez ülkeleri başta olmak üzere tüm bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin askeri varlığına güvense de, Avrupa Birliği ülkeleri diplomatik çözümden yana tavır alıyor. Özellikle Fransa ve Almanya, nükleer anlaşmanın korunması için Tahran'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Trump'ın çıkışının, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmasına neden olabileceği ve bölgede yeni bir sıcak çatışma riskini artırabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılaması nedeniyle iki ülke arasındaki gerginlikten doğrudan etkilenebilir. ABD-İran gerilimi, özellikle Irak ve Suriye'deki Türk askeri varlığı açısından risk oluşturuyor. Ankara, Tahran'la hem PKK/PYD konusunda anlaşmazlık yaşarken hem de diyalog kanallarını açık tutuyor. Trump'ın tehditleri, Türkiye'nin bölgede denge politikasını zorlaştırabilir. Ayrıca, olası bir askeri çatışma Doğu Akdeniz ve Körfez'deki enerji nakil hatlarını tehdit ederek Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. Türk diplomasisi, tansiyonu düşürmek için hem ABD hem de İran nezdinde girişimlerde bulunmaya hazırlanıyor.
