ABD Başkanı Donald Trump, İran destekli milislerin saldırılarında Amerikan askerlerinin ölmemesi halinde şu anki ateşkesi bozmayacağını bildirdi. Wall Street Journal'ın haberine göre, Trump yönetimi Ortadoğu'da büyük bir çatışmadan kaçınmak için düşük yoğunluklu saldırılara haftalar veya aylar boyunca göz yumabilecek. Bu yaklaşım, bölgedeki gerginliği azaltma çabalarıyla çelişirken, İran'ın nükleer programı ve vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler konusunda ABD'nin stratejisini de sorgulatıyor.
Gelişmenin arka planı: Ateşkes mi, stratejik sabır mı?
Trump'ın bu açıklaması, ABD ile İran arasında son aylarda yaşanan gerilimin ardından geldi. Ocak 2020'de İranlı general Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından tırmanan kriz, yerini İran'ın nükleer müzakerelere dönme sinyallerine bırakmıştı. Ancak Trump yönetiminin 'maksimum baskı' politikası devam ediyor. Haberde, Beyaz Saray'ın İran'ın vekil güçler aracılığıyla yaptığı saldırıları 'kabul edilebilir' olarak gördüğü ve doğrudan bir savaşı tetiklememek için bu tür olayları görmezden gelmeye hazır olduğu belirtiliyor.
Uzmanlar, bu politikanın kısa vadede çatışmayı önlese de İran'ı cesaretlendirebileceği uyarısında bulunuyor. Trump'ın 'ABD askeri ölmezse' sınırlaması, aslında kendisi için bir 'kırmızı çizgi' tanımlıyor; ancak bu çizginin aşılması halinde büyük bir askeri müdahale olasılığı gündeme gelebilir. İran'ın İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel rakipleri de bu gelişmeyi yakından izliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol piyasaları ve ittifaklar
Trump'ın tutumu, Ortadoğu'da bir savaş riskini azaltsa da belirsizliği tamamen ortadan kaldırmıyor. Petrol fiyatları, haberin ardından %2 oranında geriledi; çünkü piyasalar büyük bir arz kesintisi olasılığının düştüğünü fiyatladı. Ancak İran'ın Hürmüz Boğazı'nı tehdit etme potansiyeli halen masada. Ayrıca, ABD'nin müttefikleri İsrail ve Suudi Arabistan, İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı daha sert bir duruş bekliyor. Trump'ın bu 'sabırlı' yaklaşımı, özellikle İsrail'i rahatsız edebilir; çünkü Tel Aviv, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin verilmeyeceğini sık sık vurguluyor.
Rusya ve Çin ise ABD'nin bölgede angaje olmamasından memnun; bu iki ülke, İran'la ticari ve askeri ilişkilerini derinleştiriyor. Avrupa Birliği, nükleer anlaşmanın (JCPOA) yeniden canlandırılması için çaba gösteriyor ancak Trump'ın politikaları bu çabaları baltalayabilir. Sonuç olarak, Trump'ın 'ateşkesi bozmama' vaadi, aslında bölgede uzun vadeli bir istikrar getirmekten ziyade, geçici bir sükunet sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran geriliminin azalmasını olumlu karşılar; çünkü sınır komşusu İran'daki istikrarsızlık, güvenlik ve göç sorunlarını derinleştirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatında İran önemli bir ortak; olası bir çatışma, doğalgaz ve petrol fiyatlarını yükselterek ekonomiyi olumsuz etkileyebilir. Trump'ın bu tutumu, Türkiye'nin İran'la ticaretini sürdürme çabalarını da dolaylı olarak destekler. Ancak ABD'nin bölgede askeri olarak daha az angaje olması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki operasyonlarını rahatlatabilir; çünkü ABD'nin PKK/YPG'ye verdiği desteğin azalmasına yol açabilir. Yine de, İran'ın nükleer faaliyetleri konusunda Batı'nın tutumu, Türkiye'nin itidal çağrılarını zayıflatabilir.
