ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonu, başlangıçta kısa süreli bir müdahale olarak tasarlanmışken, dört temel hedefe ulaşılamaması nedeniyle giderek kalıcı bir savaşa dönüşüyor. Beyaz Saray'ın İran'da rejim değişikliği sağlama, uzun menzilli balistik füzeleri imha etme, nükleer zenginleştirmeyi durdurma ve Tahran'ın bölgesel vekillerine verdiği desteği kesme hedefleri, aylar süren operasyonlara rağmen gerçekleşmedi. ABD yetkilileri, bir dizi denenmiş ancak başarısız olmuş stratejiyi devreye sokarken, askeri ve diplomatik çözüm arayışları arasında sıkışmış durumda.
Operasyonun Arka Planı ve Hedefler
Trump yönetimi, İran'a yönelik operasyonu başlattığında dört ana hedef belirlemişti: Tahran'daki İslami rejimi devirmek, İran'ın uzun menzilli balistik füze kapasitesini yok etmek, nükleer zenginleştirme programını tamamen durdurmak ve İran'ın Lübnan Hizbullah'ı, Yemen Husileri, Irak'taki Şii milisler ve Suriye'deki destekçileri gibi bölgesel vekillerine sağladığı askeri ve mali desteği kesmek. Ancak bu hedeflerin hiçbiri tam anlamıyla gerçekleştirilemedi. Rejim değişikliği çağrıları İran içinde geniş halk desteği bulamazken, balistik füze programı dağınık ve gizli yapısı nedeniyle tamamen imha edilemedi. Nükleer tesislerin bir kısmı vurulsa da, İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerini farklı üslerde sürdürmeye devam etti. Vekil gruplara yönelik operasyonlar ise bölgesel istikrarsızlığı daha da artırdı.
ABD Savunma Bakanlığı ve istihbarat kaynakları, İran'ın askeri kapasitesinin tam olarak ölçülemediğini, dolayısıyla operasyonun başarısının değerlendirilmesinin güç olduğunu belirtiyor. Ülke genelinde artan askeri varlık, ABD için hem maliyet hem de personel açısından ağır bir yük oluşturuyor. Kongre'deki bazı üyeler, yönetimin savaş yetkilerini aştığını ve stratejinin net olmadığını dile getiriyor. Kamuoyu yoklamaları, Amerikan halkının çoğunluğunun İran'da kalıcı bir askeri angajmandan yana olmadığını gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İran operasyonu, Orta Doğu'da güç dengelerini derinden sarstı. İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD müttefikleri, İran'ın nükleer programının engellenmesini olumlu karşılarken, savaşın uzamasından endişe duyuyor. Rusya ve Çin, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını genişletmesini eleştirerek, İran'a diplomatik destek veriyor. Avrupa Birliği, ateşkes çağrıları yaparken, mülteci akını ve enerji güvenliği konusunda tedirgin. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim nedeniyle dalgalanıyor ve küresel ekonomi üzerinde baskı oluşturuyor. Birleşmiş Milletler, savaşın sivil kayıplarını rapor ederken, insani krizin derinleştiğini vurguluyor.
Askeri uzmanlar, İran'ın dağlık coğrafyası ve geniş milis ağı nedeniyle tam bir işgalin imkansız olduğunu, ABD'nin vekil güçler üzerinden dolaylı bir savaşa hapsolduğunu belirtiyor. Operasyonun ilk aylarında elde edilen taktik başarılar, stratejik hedeflere ulaşmada yetersiz kaldı. İran, saldırılara karşılık olarak bölgedeki ABD üslerine ve müttefiklerine yönelik misilleme saldırılarını artırdı. Bu durum, çatışmanın genişleme riskini beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran'daki kalıcı askeri varlığı, Türkiye'nin güvenlik ve enerji politikalarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile uzun kara sınırına sahip olması nedeniyle savaşın yayılmasından ve mülteci akınından endişe duyuyor. Ayrıca, İran'a uygulanan yaptırımlar ve bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin enerji ithalatını ve ticaret yollarını olumsuz etkiliyor. Türkiye, diplomatik çözüm çağrıları yaparak bölgesel barışın korunmasını savunuyor. NATO müttefiki ABD ile İran arasındaki gerilimde denge politikası izleyen Ankara, olası bir genişlemenin Kuzey Irak ve Suriye'deki istikrarsızlığı artırmasından çekiniyor. Bu durum, Türkiye'nin sınır güvenliği ve terörle mücadelesi açısından risk oluşturuyor.
