ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik sert söylemleri ve askeri gösterileri, Tahran'ı müzakere masasına oturtmaya yetmiyor. BBC Uluslararası Editörü Jeremy Bowen'ın analizine göre, Trump'ın seçenekleri sınırlı: Ya müzakere edecek ya da bölgesel bir savaşı göze alacak. Ancak son ABD hava saldırıları, müzakere sürecinin ne kadar kırılgan olduğunu ve bir anlaşmaya varmanın ne kadar zor olacağını ortaya koyuyor. İran'ın nükleer programı, bölgesel milisler ve enerji güvenliği gibi kritik konular masada. Trump'ın azami baskı politikasına rağmen, İran'ın müzakere şartları ve ABD'nin Orta Doğu'daki taahhütleri arasında bir denge bulunması gerekiyor.
Arka Plan: Gerginlik ve Müzakere Çağrıları
Trump, göreve başlamasından bu yana İran'ı 'terörün ana sponsoru' olarak nitelendiriyor. Yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerini kısıtlamak ve bölgesel milisleri desteklemekten vazgeçirmek için ekonomik yaptırımları arttırdı. Ancak bu baskı, İran'ı müzakereye zorlamak yerine daha agresif bir tutum almasına neden oldu. Tahran, uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltti ve uluslararası anlaşmaları ihlal etti. Trump, geçtiğimiz haftalarda İran'ın 'bir anlaşma yapması gerektiğini' yoksa 'sonuçlarla karşılaşacağını' söyledi. Ancak Bowen, bu söylemlerin pratikte bir karşılığı olmadığını belirtiyor. ABD'nin İran'a yönelik son hava saldırıları, özellikle Yemen'deki Husilere karşı düzenlenen operasyonlar, iki ülke arasındaki güveni daha da zedeledi. Bu saldırılar, İran'ın müzakerelere başlamasını zorlaştıran bir ortam yaratıyor.
Bowen, 'Trump'ın güçlü duruşu, aslında bir zaaf işareti olabilir,' diyor. ABD'nin İran'la savaşma kapasitesi olsa da, böyle bir çatışmanın maliyeti çok yüksek. Orta Doğu'da yeni bir savaş, küresel enerji piyasalarını altüst eder, bölgesel istikrarı tamamen bozar ve ABD'yi uzun süreli bir angajmana sürükler. Bu yüzden Trump'ın en iyi seçeneği, söylemlerini bir kenara bırakıp diplomatik kanalları açmak. Ancak bu, İran'ın taleplerini kabul etmek anlamına gelmiyor. Müzakere, her iki tarafın da fedakarlık yapmasını gerektirecek.
Bölgesel Boyut: İran'ın Kırmızı Çizgileri ve Bölge Ülkeleri
İran, müzakerelerin başlaması için ön koşul olarak ABD'nin tüm yaptırımları kaldırmasını ve nükleer anlaşmaya geri dönmesini şart koşuyor. Bu, Trump'ın 'daha iyi bir anlaşma' sözüyle çelişiyor. Bölge ülkeleri, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın nükleer programından endişeli ancak yeni bir savaş istemiyorlar. İsrail ise İran'ın nükleer silah elde etmesine karşı çıkıyor ve gerektiğinde askeri müdahale sinyali veriyor. Bu karmaşık ortamda, ABD'nin İran'la diyaloğu bölgesel güç dengesini etkileyecek. Bowen'a göre, Trump'ın İran politikası, Orta Doğu'da ABD'nin azalan etkisini gizleme çabası. ABD, bölgedeki askeri varlığını azaltırken, İran'ın nüfuz alanını genişletmesini engellemeye çalışıyor. Ancak bu çaba, daha fazla istikrarsızlığa yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki gerilimden doğrudan etkileniyor. İran'la sınır komşusu olan Türkiye, ticaret hacmini ve enerji ithalatını riske atmak istemiyor. ABD yaptırımları, Türk şirketlerini zor durumda bırakabilir. Ayrıca, olası bir askeri çatışma, bölgesel güvenliği tehdit eder ve Türkiye'yi mülteci akınıyla karşı karşıya bırakabilir. Türkiye, hem ABD hem de İran'la diyalog halinde olan ender ülkelerden; bu nedenle arabuluculuk rolü üstlenebilir. Ancak Ankara, ABD'nin İran'a yönelik saldırıları ve PKK/YPG'ye verdiği destek arasında bir denge kurmak zorunda. Türkiye için en iyi senaryo, tarafların müzakere masasına oturması ve bölgesel istikrarın korunmasıdır.
