ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın 11 Haziran 2025'te Katar'da bir toplantı talep ettiğini açıkladı. Trump, Truth Social platformundan yaptığı paylaşımda, "İran az önce Katar'da bir toplantı talep etti. Ekonomileri çöküyor ve halkları acı çekiyor. Görüşmeler başlayacak" ifadelerini kullandı. Ancak Tahran yönetimi, herhangi bir doğrudan müzakere planlandığını yalanladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, "Doğrudan müzakereler için herhangi bir anlaşma yok. Ancak dolaylı görüşmeler için hazırlıklar sürüyor" dedi. Washington ve Tahran'ın Körfez ülkesine ekipler göndereceği doğrulandı, ancak görüşmelerin niteliği konusunda çelişkili açıklamalar yapılıyor.
Görüşmelerin Arka Planı ve Sondaj Oyunu
Trump'ın iddiası, İran ile ABD arasında nükleer program ve bölgesel nüfuz konularında devam eden gerilimin ortasında geldi. İran, 2015 nükleer anlaşmasından ABD'nin çekilmesinin ardından uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmış, ABD ise yaptırımları sıkılaştırmıştı. Son aylarda, İran'ın Rusya'ya balistik füze tedarik ettiği iddiaları ve İsrail'in İran hedeflerine yönelik saldırıları tansiyonu yükseltti.
Katar, İran ile ABD arasında dolaylı görüşmelere ev sahipliği yapmasıyla biliniyor. 2022'de Katar, ABD'nin talebiyle İran'a 6 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılması için aracılık yapmıştı. Şimdi ise taraflar, Irak ve Umman'ın da dahil olduğu bir diplomatik koridor üzerinde çalışıyor. Trump'ın Katar'da yapılacağını söylediği toplantı, bu çabaların bir parçası olabilir.
Ancak Tahran'dan gelen yalanlama, Trump'ın seçim öncesi diplomatik bir zafer elde etme çabası olarak yorumlanıyor. İranlı yetkililer, kendi koşulları olmadan müzakereleri kabul etmeyeceklerini vurguluyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, "ABD'nin güvenilirliği sıfır. Yaptırımlar devam ederken müzakere yok" demişti.
Bölgesel Yansımalar ve Küresel Boyut
Gelişme, Orta Doğu'da dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Trump'ın açıklaması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefikleri arasında endişe yarattı. Suudi yetkililer, İran'la doğrudan bir anlaşmanın Yemen ve Suriye'deki vekalet savaşlarını etkileyebileceğini düşünüyor. Öte yandan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD'ye İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasına izin verilmemesi çağrısında bulundu.
Küresel ölçekte, bu gelişme Rusya ve Çin'in tepkisine yol açtı. Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD-İran görüşmelerinin BM Güvenlik Konseyi'nin kararlarına uygun olması gerektiğini belirtti. Çin ise ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları kaldırmasını ve diyaloğu teşvik etti. Petrol piyasaları ise haberle birlikte arz endişelerinin azalmasıyla hafif geriledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 1.650 km'lik kara sınırı paylaşıyor ve iki ülke arasında güvenlik, enerji ve ticaret alanlarında karmaşık bir ilişki var. ABD-İran görüşmeleri, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir aktör olan İran'la ticaretinin normalleşmesine kapı aralayabilir. Ancak Ankara, İran'ın Suriye ve Irak'taki varlığından rahatsız. Doğrudan bir anlaşma, Türkiye'nin bölgesel nüfuzunu dengeleyebilir. Ayrıca, yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin enerji faturasını düşürebilir. Yine de görüşmelerin akıbeti belirsizliğini koruyor.
