ABD Başkanı Donald Trump, Axios haber sitesine dayandırılan bilgilere göre, ABD'nin bu hafta içinde İran ile görüşmelerde bulunmasını bekliyor. Orta Doğu'da uzun süredir devam eden gerilim ve nükleer program kaynaklı anlaşmazlık göz önüne alındığında, bu açıklama diplomatik bir açılım sinyali olarak yorumlanıyor. Axios'un haberine göre, görüşmelerin yeri, kapsamı ve düzeyi henüz netleşmiş değil; ancak Trump yönetiminin İran ile doğrudan veya dolaylı bir temas kurma arayışında olduğu belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki ilişkiler, 2018 yılında Trump'ın tek taraflı olarak çekildiği nükleer anlaşma (JCPOA) sonrasında hızla bozulmuştu. Washington, İran'a yönelik ekonomik yaptırımları yeniden devreye sokmuş, Tahran ise uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kademeli olarak artırmıştı. 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin ABD saldırısıyla öldürülmesi, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmişti. Ancak son aylarda bölgesel dinamikler değişti: İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasındaki normalleşme anlaşmaları (Abraham Accord) ve Çin'ın arabuluculuğuyla Suudi Arabistan-İran yakınlaşması, yeni bir denklem yarattı. Bu ortamda ABD'nin İran ile temas kurma isteği, hem nükleer programı sınırlama hem de bölgesel gerilimi düşürme amacı taşıyor olabilir.
Axios'un haberine göre, Trump yönetimi içinde İran ile müzakere konusunda farklı görüşler bulunuyor. Bir grup, askeri baskının artırılmasını savunurken, diğer grup diplomatik kanalların açık tutulmasından yana. Haberde, olası görüşmelerin Umman veya Katar gibi arabulucu ülkeler aracılığıyla yapılabileceği iddia ediliyor. Beyaz Saray'dan henüz resmi bir açıklama gelmedi; İran tarafından da bir teyit yok. Tahran yönetimi geçmişte, yaptırımlar kaldırılmadıkça doğrudan görüşmelere sıcak bakmadığını defalarca dile getirmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran, Orta Doğu'da Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'deki vekil güçleri aracılığıyla geniş bir etki alanına sahip. ABD ile İran arasındaki olası bir müzakere, sadece nükleer dosyayı değil, bölgesel güvenlik mimarisini de etkileyebilir. İsrail, Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler, İran'ın nükleer kapasitesinin sınırlanmasını ve balistik füze programının kısıtlanmasını istiyor. Öte yandan Rusya ve Çin, İran ile enerji ve güvenlik alanında iş birliğini derinleştirmiş durumda. Bu ülkelerin tutumu, olası bir ABD-İran anlaşmasının parametrelerini etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin 2024 başkanlık seçimleri yaklaşırken Trump'ın böyle bir diplomatik hamle yapması, iç politikada da tartışma yaratabilir. Nitekim eski Başkan Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşma, Cumhuriyetçiler tarafından sert şekilde eleştirilmişti.
Uzmanlar, bu tür bir görüşmenin gerçekleşmesi halinde bile somut bir sonuç çıkmasının zor olduğunu belirtiyor. İran'ın öncelikli talebi yaptırımların kaldırılması ve ekonomik rahatlama; ABD ise İran'ın nükleer programını geri döndürmesini ve bölgedeki milis güçlerine desteğini kesmesini istiyor. Bu iki pozisyon arasındaki uçurum, müzakerelerin aylar hatta yıllar sürebileceğine işaret ediyor. Yine de tarafların masaya oturma ihtimali, bölgede savaş riskini azaltması açısından olumlu bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 560 kilometrelik sınırı olan ve bölgesel istikrardan doğrudan etkilenen bir ülke. ABD-İran arasındaki olası bir müzakere, Türkiye'nin enerji güvenliği, ticaret yolları ve Suriye-Irak gibi komşu ülkelerdeki dengeler açısından yakından izlenmeli. Türkiye, hem ABD'nin hem İran'ın önemli bir bölgesel aktörü olarak, arabuluculuk veya kolaylaştırıcı rol üstlenebilir. Ayrıca yaptırımların hafiflemesi, İran ile ticaretin artması ve doğalgaz akışının istikrara kavuşması anlamına gelebilir. Ancak olası bir anlaşmanın İran'ın bölgesel nüfuzunu meşrulaştırması, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki çıkarlarıyla çatışabilir. Bu nedenle Ankara, süreci dikkatle takip etmeli ve kendi güvenlik ve ekonomik önceliklerini koruyacak diplomatik kanalları açık tutmalı.
