ABD Başkanı Donald Trump'ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında ABD ve İran heyetlerinin bir araya geldiğini duyurmasının ardından Asya borsaları karışık bir seyir izledi. Trump, görüşmeyi "çok iyi bir toplantı" olarak nitelendirdi. Açıklamaların ardından petrol fiyatları düşerken, ABD vadeli işlemleri Wall Street'in rekor seviyeye yakın kapanışının ardından yükselişte.
Asya borsalarında karışık seyir ve petrol piyasası
Asya-Pasifik piyasaları, yatırımcıların Trump'ın İran açıklamasını sindirmeye çalışmasıyla günü karışık kapattı. Japonya'nın Nikkei 225 endeksi %0,3 gerilerken, Hong Kong'un Hang Seng endeksi %0,5 prim yaptı. Çin'in Şanghay Bileşik endeksi yatay seyrederken, Güney Kore'nin Kospi endeksi %0,4 düşüş kaydetti. Avustralya'nın S&P/ASX 200 endeksi ise %0,2 yükseldi.
Petrol fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından yüzde 2'ye varan düşüş gösterdi. Brent ham petrol varil başına 72 doların altına inerken, Batı Teksas Intermediate (WTI) 68 dolar seviyesine geriledi. Analistler, İran ile ABD arasındaki olası bir yumuşamanın, İran'a uygulanan yaptırımların hafifletilebileceği ve dolayısıyla küresel arzın artabileceği beklentisini güçlendirdiğini belirtiyor.
Wall Street ise günü rekor seviyeye yakın tamamladı. S&P 500 endeksi %0,2 artışla 5.850 puanın üzerinde kapandı. Dow Jones Sanayi Ortalaması %0,1 yükselirken, Nasdaq Bileşik endeksi %0,3 değer kazandı. ABD vadeli işlemleri, Asya seansında yükselişini sürdürdü; S&P 500 vadeli kontratları %0,1 primli işlem gördü.
Gelişmenin arka planı: Trump-İran diplomasisi
Trump, BM Genel Kurulu'nda yaptığı açıklamada, "İran ile görüştük ve çok iyi bir toplantı gerçekleştirdik. Ne olacağını göreceğiz" ifadelerini kullandı. ABD yönetimi, İran'a yönelik ekonomik yaptırımları kademeli olarak sürdürürken, Tahran yönetimi nükleer programını genişletme sinyalleri veriyor. İki ülke arasındaki gerilim, 2018'de Trump'ın İran nükleer anlaşmasından çekilmesiyle yeniden tırmanmıştı.
Uzmanlar, Trump'ın açıklamasının henüz somut bir anlaşmaya işaret etmediğini, ancak diplomatik kanalların açık olduğunu gösterdiğini vurguluyor. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Piyasalar, olası bir yaptırım hafifletmesinin petrol arzını artırabileceği ve enerji maliyetlerini düşürebileceği beklentisiyle hareket ediyor.
Öte yandan, Asya piyasalarındaki karışık seyirde, Çin'den gelen zayıf imalat verileri de etkili oldu. Çin'in resmi imalat PMI verisi, Eylül ayında 50 eşik değerinin altında kalarak daralmaya işaret etti. Bu durum, bölgenin en büyük ekonomisindeki yavaşlama endişelerini artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın İran ile görüşme açıklaması, Orta Doğu'da tansiyonun düşmesine yönelik bir adım olarak yorumlanıyor. ABD'nin İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası, bölgede petrol arz güvenliğini tehdit eden unsurlar arasında yer alıyordu. Olası bir yumuşama, Körfez ülkeleri ve küresel enerji piyasaları için olumlu bir gelişme olabilir.
Ancak İran'ın nükleer programı ve bölgesel etkisi konusundaki belirsizlikler sürüyor. İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD'nin bölgedeki müttefikleri, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmaya temkinli yaklaşıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yakından izlemeye devam ediyor.
Küresel piyasalar açısından, ABD-İran diyaloğu, risk iştahını artırarak gelişmekte olan ülke para birimlerini destekleyebilir. Ancak kalıcı bir anlaşma sağlanmadan bu etkinin sınırlı kalması bekleniyor. Petrol fiyatlarındaki düşüş, enerji ithalatçısı ülkeler için olumlu olsa da, üretici ülkelerin bütçeleri üzerinde baskı oluşturabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ticari ve enerji ilişkileri güçlü olan bir ülke olarak, ABD-İran arasındaki olası bir yumuşamadan doğrudan etkilenebilir. İran'a uygulanan yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ve petrol ithalatını kolaylaştırabilir; bu da enerji maliyetlerini düşürerek cari açığa olumlu yansıyabilir. Öte yandan, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde İran faktörü denge unsuru olmayı sürdürüyor. Bölgesel istikrarın artması, Suriye ve Irak gibi komşu coğrafyalarda Türkiye'nin güvenlik ve ticaret çıkarlarına katkı sağlayabilir. Ancak anlaşmanın kalıcılığı belirsizliğini koruyor.
