ABD Başkanı Donald Trump, 1 Haziran 2026 tarihinde İran ile mevcut ateşkesi uzatmak ve Süveyş Kanalı’nın yeniden açılmasını sağlamak amacıyla önerilen anlaşma metninde bir dizi değişiklik talep etti. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamaya göre Trump, Cuma günü Ulusal Güvenlik Danışmanı ve Dışişleri Bakanı ile yaptığı toplantıda, anlaşmanın bazı maddelerinin ABD’nin çıkarlarına yeterince hizmet etmediğini belirterek revizyon istedi. Bu gelişme, İran ile ABD arasında aylardır süren dolaylı müzakerelerin kritik bir aşamaya geldiğini gösteriyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran ile ABD arasında Mart 2026’da imzalanan geçici ateşkes, taraflar arasındaki doğrudan çatışmayı durdurmuş ancak nükleer program ve bölgesel nüfuz mücadelesi gibi temel sorunları çözmemişti. Ateşkesin uzatılmasına yönelik müzakereler, özellikle Süveyş Kanalı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması konusunda yoğunlaşmıştı. İran destekli Husiler, Kasım 2025’ten bu yana Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik saldırılarını sürdürüyor ve bu durum küresel tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açıyordu. Trump yönetimi, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması ve bölgesel milis gruplara verdiği desteğin azaltılması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören bir anlaşma taslağı üzerinde çalışıyor.
Ancak Trump’ın son anda talep ettiği değişikliklerin, İran’ın balistik füze programına ilişkin daha sıkı denetimler ve Yemen’deki ateşkesin kalıcı hale getirilmesi gibi konuları kapsadığı belirtiliyor. Uzmanlar, bu taleplerin İran tarafından kabul edilmesinin zor olduğunu, zira Tahran yönetiminin füze programını ulusal güvenliğinin vazgeçilmez bir unsuru olarak gördüğünü vurguluyor. Öte yandan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörler, İran’ın nüfuzunu sınırlayacak herhangi bir anlaşmayı desteklerken, Rusya ve Çin’in müzakerelerde arabuluculuk rolü üstlenmeye çalıştığı gözlemleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran-ABD ateşkesinin uzatılamaması, Orta Doğu’da yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir. İsrail, İran’ın nükleer tesislerine yönelik olası bir askeri operasyon için hazırlıklarını sürdürürken, Lübnan Hizbullahı ve Suriye’deki İran destekli gruplar da yüksek alarm durumunda. Süveyş Kanalı’nın kapalı kalması, küresel enerji ve ticaret akışını olumsuz etkilemeye devam ediyor; petrol fiyatları son haftalarda varil başına 90 doların üzerinde seyrediyor. Avrupa Birliği, enerji arz güvenliği endişeleriyle alternatif tedarik yolları ararken, Asya-Pasifik ülkeleri de Kızıldeniz’deki güvenlik tehdidine karşı deniz konvoyları oluşturma planlarını hızlandırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki ateşkes görüşmelerini yakından izliyor. Süveyş Kanalı’nın kapalı olması, Mersin ve İstanbul limanları üzerinden yapılan ticareti etkilerken, enerji fiyatlarındaki artış Türkiye’nin cari açığına ek yük getiriyor. Ankara, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi durumunda enerji ithalatında avantaj sağlayabilir ancak Trump’ın yeni talepleri müzakereleri çıkmaza sokarsa bölgesel istikrarsızlık Türkiye’nin güvenliğini de tehdit edecek. Özellikle Suriye ve Irak’taki İran varlığı, Türkiye’nin PKK ile mücadelesinde denge unsuru oluşturuyor; ateşkesin bozulması Ankara’nın kuzey Suriye’deki operasyonlarını da etkileyebilir.
