ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'ın sunduğu yedi günlük ateşkes teklifini reddettiği bildirildi. Konuya yakın kaynaklara göre Tahran yönetimi, bölgede artan gerilimi düşürmek amacıyla geçici bir ateşkes önerisi iletti. Ancak Beyaz Saray'dan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Analistler, Trump'ın kasım ayındaki ara seçimlerin ardından İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatma seçeneğini değerlendirebileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın yedi günlük ateşkes teklifi, son haftalarda artan karşılıklı saldırıların ardından geldi. ABD yönetimi, İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla Amerikan üslerine ve müttefiklerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek askeri yığınak yapmıştı. Tahran ise saldırıları reddediyor ve ateşkes çağrısını insani bir jest olarak sunuyordu. Ancak Trump yönetiminin bu teklifi yetersiz bulduğu ve İran'ın nükleer programı ile füze denemelerine ilişkin somut adımlar görmek istediği ifade ediliyor.
Beyaz Saray'dan konuya ilişkin yapılan açıklamada, "İran'ın ciddi bir müzakere masasına oturması için önce saldırılarını durdurması gerekir" denildi. İran Dışişleri Bakanlığı ise ateşkes teklifinin samimi olduğunu, ancak ABD'nin reddetmesinin bölgesel istikrarsızlığı derinleştireceğini savundu. Uluslararası toplumdan ise taraflara itidal çağrıları yükseliyor.
Uzmanlara göre Trump'ın ateşkesi reddetmesinin arkasında iç siyasi hesaplar da yatıyor. Kasım ara seçimleri yaklaşırken Başkan Trump, İran karşısında sert bir duruş sergileyerek Cumhuriyetçi tabanını konsolide etmeyi hedefliyor. Seçim öncesi askeri bir çatışmaya girmek riskli görülse de, seçim sonrası için hazırlık yapıldığı belirtiliyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Olası bir askeri müdahale, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeyi alt üst edebilir. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel petrol arzında ciddi bir kesintiye yol açabilir ve enerji fiyatlarını yükseltebilir. BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri arasında görüş ayrılıkları bulunuyor; Rusya ve Çin, ABD'nin olası bir saldırısına karşı çıkacaklarını ima etti.
Avrupa Birliği, diplomatik çözüm için çaba harcıyor. Almanya ve Fransa, taraflar arasında arabuluculuk yapmayı önerdi. NATO Genel Sekreteri, ittifakın İran ile bir çatışmaya taraf olmayacağını ancak üye ülkelerin güvenliğinin öncelikli olduğunu vurguladı. Bölgesel aktörlerden Suudi Arabistan ve BAE ise sessizliğini koruyor.
İran'ın nükleer anlaşmadan (JCPOA) kademeli olarak çekilmesi ve uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltmesi, Batı'nın endişelerini artırıyor. Trump yönetimi, 2018'de anlaşmadan çekilmiş ve yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. İran ise yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programını sınırlamayı teklif ediyor, ancak Washington bu teklifi yeterli bulmuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 560 kilometrelik sınırı olan ve bölgesel istikrarsızlıktan doğrudan etkilenen bir ülke. Olası bir ABD-İran çatışması, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit eder; İran, Türkiye'nin doğalgaz tedarikçilerinden biri. Ayrıca mülteci akını ve terör riski artabilir. Türkiye, diplomasiyi önceleyerek taraflar arasında denge gözetmeli. ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanması, Türkiye'nin bölgesel konumunu zorlaştırabilir; bu nedenle Ankara'nın arabuluculuk girişimlerini artırması bekleniyor.
