ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın stratejik Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırıları sonrası ateşkesin sona erdiğini ilan etti. Trump, Türkiye'deki NATO zirvesinde gazetecilere yaptığı açıklamada, "Benim açımdan, bitti" ifadelerini kullandı. Ancak Trump, müzakerelere tamamen kapalı olmadığını ima ederek, "Bakalım neler olacak" dedi. Beyaz Saray'dan yapılan ek açıklamada ise ateşkesin İran'ın provokasyonları nedeniyle çöktüğü ve Washington'un tüm seçenekleri masada tuttuğu belirtildi.
Hürmüz Boğazı'nda tansiyon yükseliyor
Son 48 saat içinde Hürmüz Boğazı'nda meydana gelen olaylar, uluslararası deniz trafiğini tehdit eder boyuta ulaştı. İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleri, bölgeden geçen üç ticari gemiye taciz ateşi açarken, bir Suudi tankeri hafif hasar aldı. Saldırıların ardından ABD Donanması'na ait bir savaş gemisi olay yerine intikal etti ve İran botlarını uzaklaştırdı. Bölgede petrol akışının yaklaşık %20'sini sağlayan boğazda yaşanan bu gelişmeler, küresel petrol fiyatlarını da etkiledi; Brent petrol varil fiyatı yüzde 3 artışla 85 doları aştı.
Trump yönetimi, İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerinde ilerleme kaydedilmemesinden duyduğu rahatsızlığı sık sık dile getiriyordu. Özellikle Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun (IAEA) İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığına dair raporları, Washington'u endişelendiriyor. Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Seyid Abbas Arakçi, ABD'nin ateşkes ihlali yaptığını iddia ederek, "Müzakere masasına dönmek için Washington'un öncelikle yaptırımları kaldırması gerekiyor" dedi.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Kriz, sadece ABD-İran arasında değil, tüm Körfez ülkelerini ve enerji piyasalarını etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı'nın alternatif güzergahları üzerinde çalıştıklarını duyurdu. Suudi Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman, "Hormuz'daki krizi aşmak için doğrudan Kızıldeniz'e bağlanan boru hatları kapasitemizi artırıyoruz" açıklamasını yaptı.
Avrupa Birliği ise tansiyonun düşürülmesi için arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırdı. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, taraflara diyalog çağrısı yaparak, "Bölgesel savaş kimseye fayda sağlamaz" dedi. Rusya ise olayların BM Güvenlik Konseyi'nde ele alınmasını talep ederken, Çin enerji arz güvenliğinin korunması gerektiğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki krizden doğrudan etkilenmese de, bölgedeki enerji fiyat artışları ithalata bağımlı Türkiye ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, İran'la komşu olması nedeniyle tansiyonun yükselmesinden kaynaklanan güvenlik risklerine dikkat etmek zorunda. Ayrıca NATO üyesi olarak ABD'nin olası bir askeri müdahalesinde üs kullanımı gibi konularda hassas bir denge politikası izlemesi bekleniyor. Türkiye'nin, Rusya ve İran'la Astana sürecinden gelen işbirliği alışkanlığı, bu krizde arabuluculuk rolü üstlenmesine zemin hazırlayabilir. Enerji maliyetlerinin yanı sıra, ticaret yollarının güvenliği Türkiye için stratejik önem taşıdığından, gelişmeler yakından takip ediliyor.
