ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi sabahı İran'dan gelen ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve askeri operasyonların durdurulmasını öngören yedi günlük yeni öneriyi reddetti. Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, "Anlaşma yapmak istiyorlar, bence bu iyi" dedi. "Ben anlaşmaları severim, ama bu doğru anlaşma değil" diye ekledi. Böylece Tahran yönetimiyle süregelen çatışmada bir hafta boyunca yapılan yüksek riskli görüşmelerin ardından diplomatik bir yol kapanmış oldu.
Haftanın Arka Planı: Yüksek Riskli Görüşmeler ve İran'ın Önerisi
Geçtiğimiz hafta boyunca Tahran ve Washington arasında mekik diplomasisi trafiği yaşandı. İran tarafı, Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliği düşürmek ve askeri çatışmayı sonlandırmak için yedi günlük bir ateşkes ve boğazın uluslararası deniz trafiğine açılmasını içeren bir paket sundu. Ancak Trump yönetimi, bu önerinin İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik yaptırımlar konusunda yeterli güvence içermediğini savunarak teklifi reddetti. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, "Başkan, İran'ın gerçek niyetini göstermesi gerektiğini düşünüyor" denildi.
Trump'ın cumartesi günü yaptığı açıklamalar, Pazar günü yayınlanacak siyasi talk show programlarının ana gündem maddesi olacak. Beyaz Saray yetkilileri, Başkan'ın İran konusundaki kararlılığını sürdüreceğini ve müzakereler için kapıyı tamamen kapatmadığını ancak "daha kapsamlı bir anlaşma" için ısrarcı olacağını belirtiyor. İran Dışişleri Bakanlığı ise önerinin reddedilmesini "fırsat kaçırmak" olarak nitelendirdi ve Washington'ın bölgede gerilimi tırmandırmaktan sorumlu olduğunu öne sürdü.
Kongre'de Cumhuriyetçi Çoğunluk Tehlikede
Öte yandan, ülke içinde Cumhuriyetçi Parti (GOP) için alarm zilleri çalıyor. Kasım ayında yapılacak ara seçimlere sekiz aydan kısa bir süre kala, anketler Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisi ve Senato'daki çoğunluğunu kaybedebileceğini gösteriyor. Son haftalarda yapılan anketler, Demokratların genel oy oranında 7-10 puan önde olduğunu ortaya koydu. Parti içindeki bölünmeler, emekli olan ılımlı Cumhuriyetçiler ve Trump'ın tartışmalı politikaları, GOP'un seçim stratejisini zorlaştırıyor.
Cumhuriyetçi Ulusal Komite (RNC) yetkilileri, Pazar günkü talk show programlarında partinin Kongre'yi korumak için yeni bir mesaj stratejisi izleyeceğini duyuracak. Bu stratejinin merkezinde ekonomik başarılar, vergi indirimleri ve sınır güvenliği vaatleri yer alacak. Ancak İran'la yaşanan gerilim ve olası bir askeri çatışma, seçmenin gündemini değiştirebilir. Demokratlar ise Trump'ın dış politikadaki "düzensizliğini" ve savaş riskini seçim kampanyasının ana malzemesi yapmaya hazırlanıyor.
Pazar programlarında ayrıca, Senato Çoğunluk Lideri ve Temsilciler Meclisi Başkanı'nın İran konusunda yapacakları açıklamalar ve Kongre'nin olası bir askeri müdahale için yetki tartışmaları da ele alınacak. Beyaz Saray, Kongre'den yeni bir askeri yetki isteyip istemeyeceği konusunda henüz net bir sinyal vermedi. Ancak Savunma Bakanlığı kaynakları, bölgeye ek askeri yığınak yapıldığını doğruladı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. İran'ın burada yaratacağı herhangi bir istikrarsızlık, küresel enerji fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Trump'ın anlaşmayı reddetmesi, petrol fiyatlarında yeni bir dalgalanma yaratabilir. Analistler, Brent petrolün varil fiyatının kısa vadede 90 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor. Ayrıca, Çin ve Rusya'nın İran'a verdiği destek, Washington'ın diplomatik manevra alanını daraltıyor.
NATO müttefikleri ise ABD'nin İran politikasındaki belirsizlikten rahatsız. Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısı yaparken, anlaşmanın reddedilmesinin bölgesel bir savaşa yol açabileceği uyarısında bulundu. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, tüm tarafları diyaloga dönmeye davet etti. Ancak Trump yönetiminin "önce Amerika" çizgisi, çok taraflı çözümleri zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin enerji güvenliği ve ekonomik istikrar açısından yakından takipçisi. Petrol ve doğal gaz ithalatının önemli bir kısmını İran'dan karşılayan Türkiye, olası bir askeri çatışmanın tedarik zincirinde ciddi kesintilere yol açmasından endişe ediyor. Ayrıca, İran'la paylaştığı sınır ve bölgesel dengeler, Ankara'nın diplomatik çözüm arayışlarını desteklemesini gerektiriyor. ABD'nin anlaşmayı reddetmesi, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Öte yandan, Kongre'deki GOP çoğunluğunun tehlikede olması, ABD'nin dış politika önceliklerini değiştirebilir; bu da Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni belirsizlikler yaratabilir.
