ABD'nin eski Başkanı Donald Trump döneminde İran ile yapılan nükleer anlaşmadan (JCPOA) çekilme kararı, Washington'da stratejik bir yenilgi olarak nitelendiriliyor. Middle East Eye'ın haberine göre, ABD'li yetkililer anlaşmanın yeniden canlandırılması için yürütülen müzakerelerin çıkmaza girmesiyle birlikte bu kararın bölgesel güvenlik ve ABD'nin Ortadoğu'daki itibarı üzerinde yarattığı olumsuz etkileri daha fazla hissetmeye başladı. Özellikle İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması ve uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltmesi, anlaşmanın terk edilmesinin ne kadar büyük bir hata olduğunu gösteriyor.
Gelişmenin Arka Planı: JCPOA'dan Çekilme Süreci
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), İran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak Trump, 2018'de bu anlaşmayı "felaket" olarak nitelendirerek ABD'yi çekti ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koydu. Buna karşılık İran, anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak askıya aldı ve uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'ın üzerine çıkardı. Bu durum, uluslararası toplumda ciddi endişelere yol açarken, ABD'nin anlaşmadan çekilmesinin stratejik bir hata olduğu yönündeki görüşleri güçlendirdi.
Haberde, ABD'li bir yetkilinin "Anlaşmadan çekilerek her şeyi kaybettik" dediği aktarılıyor. Yetkili, “İran bugün nükleer bomba üretmeye daha yakın, bölgesel etkisi arttı ve ABD'nin itibarı ciddi şekilde zedelendi” ifadelerini kullandı. Ayrıca, Avrupalı müttefiklerin de bu karardan rahatsız olduğu ve anlaşmayı kurtarmak için bağımsız girişimlerde bulunduğu belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran'ın Artan Tehdit Algısı
Trump'ın anlaşmadan çekilmesi, Ortadoğu'daki güç dengelerini de önemli ölçüde değiştirdi. İran, nükleer programını hızlandırırken, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla Suudi Arabistan ve İsrail gibi rakiplerine karşı daha agresif bir tutum sergiliyor. Yemen'deki Husiler, Suriye'deki İran destekli milisler ve Lübnan'daki Hizbullah, Tahran'ın artan nüfuzunun göstergeleri olarak öne çıkıyor. Bu durum, bölgede yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir ve İsrail ile İran arasında doğrudan bir çatışma riskini artırabilir.
Küresel düzeyde ise ABD'nin anlaşmadan çekilmesi, uluslararası diplomasiye ciddi bir darbe vurdu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ve Almanya'nın yanı sıra Avrupa Birliği de anlaşmayı desteklerken, ABD'nin bu adımı müttefikleri arasında güven bunalımına yol açtı. Özellikle Avrupalı güçler, ABD'nin gelecekteki uluslararası anlaşmalara bağlı kalacağına dair şüpheleri dile getiriyor. Uzmanlar, ABD'nin bu hamlesinin, Kuzey Kore ile yürütülen müzakereler gibi diğer diplomatik süreçleri de olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran anlaşmasından çekilmesi, Türkiye'nin güvenliğini ve enerji politikalarını doğrudan etkilemektedir. Türkiye, İran'a yönelik yaptırımlara rağmen enerji ithalatında bağımlı olduğu bu komşusuyla ticari ilişkilerini sürdürmeye çalışmaktadır. Ayrıca, İran'ın nükleer faaliyetlerinin artması, Ortadoğu'da yeni bir çatışma riskini artırarak Türkiye'nin güney sınırlarında istikrarsızlık yaratabilir. Türkiye, anlaşmanın yeniden canlandırılması için arabuluculuk çabalarını sürdürürken, aynı zamanda kendi enerji kaynaklarını çeşitlendirme ve bölgesel güvenlik işbirliklerini güçlendirme yoluna gitmelidir.
