ABD Başkanı Donald Trump, 8 Temmuz'da yaptığı açıklamada İran'la imzalanan mutabakat zaptının "bittiğini" ilan ederek Tahran yönetimiyle herhangi bir diyalog kurmak istemediğini ifade etti. Trump, İran liderliğini sert sözlerle eleştirirken, aynı gün İspanya'ya yönelik ticari kısıtlamaları genişleteceğini de duyurdu. Reuters'ın Ankara çıkışlı haberine göre, Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, "İran'la varılan anlaşma artık geçersizdir. Rejimle müzakere masasına oturmak söz konusu değil" denildi. Trump'ın bu çıkışı, özellikle İspanya'nın İran'la ticari ilişkilerini hedef alan yeni bir yaptırım dalgasının habercisi olarak yorumlanıyor.
Anlaşmanın Çöküşü ve Yeni Yaptırımlar
Trump yönetimi, 2018'de tek taraflı olarak uzlaşmadan çekildiği İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) bu yana Tahran'a yönelik en sert ekonomik baskıyı uyguluyor. Son olarak İran'ın nükleer programına ilişkin endişeleri gidermek amacıyla 2022'de imzalanan geçici mutabakatın da rafa kalktığını belirten Beyaz Saray, İran'ın balistik füze geliştirme çalışmaları ve bölgesel milis güçlerine verdiği desteği gerekçe gösterdi. Trump, "İran anlaşması ölü bir belgedir. Şimdi onları ekonomik olarak çökertme zamanı" ifadelerini kullandı. İspanya'ya yönelik yeni ticari kısıtlamalar ise Madrid'in İran'la enerji ve teknoloji alanındaki iş birliğini engellemeyi amaçlıyor. ABD Ticaret Bakanlığı, İspanyol şirketlerinin İran'a yüksek teknoloji ürünü satmasını yasaklayan bir genelge yayımladı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Trump'ın bu hamlesi, Ortadoğu'da zaten gergin olan dengeleri daha da bozma potansiyeli taşıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, "Amerika'nın baskıları bizi yıldırmayacak. Anlaşma bizim için bitmiş değil, ancak ABD'nin güvenilmezliğini bir kez daha gördük" açıklamasını yaptı. Avrupa Birliği ise Trump'ın kararını "endişeyle" karşıladığını duyururken, İspanya Dışişleri Bakanı, "ABD'nin müttefik bir ülkeye yönelik bu tür yaptırımları kabul edilemez. AB olarak ortak bir yanıt hazırlıyoruz" dedi. Analistlere göre, bu gelişme ABD-AB ilişkilerinde yeni bir krize yol açabilir. Öte yandan, Suudi Arabistan ve İsrail, Trump'ın kararına destek verirken, Rusya ve Çin, İran'la ticari ilişkilerini derinleştirme sinyali verdi. Küresel petrol piyasalarında da hareketlilik yaşanırken, Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3 artışla 78 dolara yükseldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la hem komşu hem de önemli bir ticaret ortağıdır. Trump'ın İran'a yönelik baskıları artırması, Türkiye'nin enerji ithalatını ve bölgesel istikrarı doğrudan etkileyebilir. Özellikle doğal gaz ve petrol alanında İran'a bağımlı olan Türkiye, yeni yaptırımlardan kaçınmak için alternatif tedarik yolları arayışına girebilir. Ayrıca, ABD'nin İspanya'ya yönelik yaptırımları, benzer şekilde Türkiye'yi de hedef alabileceği endişesini yaratıyor. Türk diplomatik çevreleri, bu gelişmeyi yakından izlerken, Ankara'nın İran'la diyalog kanallarını açık tutma ve ABD ile denge politikasını sürdürme çabası içinde olduğu gözlemleniyor. Bölgesel gerilimin artması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik çıkarlarını da tehdit edebilir.
