ABD Başkanı Donald Trump, İran ile gerginliğin tırmandığı bir dönemde sosyal medyada yaptığı sıra dışı bir paylaşımla yeni bir tartışma başlattı. Trump, Perşembe günü attığı bir tweette "Allah'a şükür" ifadesini kullanarak ABD Donanması'nın İran'a yönelik deniz ablukasını "tarihin en başarılısı" olarak nitelendirdi. Paylaşım, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerine el koyma girişimlerinin arttığı bir döneme denk geldi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Trump'ın İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetleri durdurmak için maksimum baskı politikasını sürdüreceği vurgulandı.
Deniz ablukası ve bölgesel gerilim
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'na göre, son üç ayda Basra Körfezi'nde 15 İran gemisi durduruldu veya yön değiştirmeye zorlandı. Trump'ın "tarihin en başarılısı" olarak tanımladığı bu operasyonlar, İran'ın petrol ihracatını neredeyse sıfıra indirmeyi hedefliyor. Ancak uzmanlar, ablukanın uluslararası deniz hukukuna aykırı olduğunu ve küresel enerji fiyatlarını istikrarsızlaştırdığını belirtiyor. İran Dışişleri Bakanlığı, Trump'ın "Allah'a şükür" ifadesini "dini duyguları istismar" olarak nitelendirerek BM Güvenlik Konseyi'ne şikayette bulunacağını açıkladı. Öte yandan Suudi Arabistan ve BAE, ABD'nin deniz güvenliği çabalarına destek veriyor.
Trump'ın bu provokatif paylaşımı, 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından başlayan misilleme sarmalının bir parçası olarak görülüyor. O tarihten bu yana İran, ABD üslerine balistik füze saldırıları düzenlerken, ABD de yeni yaptırımlar ve askeri yığınakla karşılık verdi. İsrail'in de dahil olduğu bu karmaşık denklemde, Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir tırmanma küresel petrol arzını kesintiye uğratma potansiyeli taşıyor.
Küresel enerji piyasalarına etkisi
Trump'ın paylaşımının ardından Brent petrol fiyatları varil başına 85 doların üzerine çıkarak son üç ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Analistler, İran'ın günlük 2 milyon varilin üzerindeki ihracatının tamamen durması durumunda fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Asya ve Avrupa'nın enerji ithalatçısı ülkeleri, ABD'nin bu tek taraflı eylemlerine karşı çıkarak kendi deniz güvenlik koridorlarını oluşturma arayışına girdi. Çin ve Hindistan, İran'dan petrol alımını sürdürmek için alternatif ödeme sistemleri geliştirirken, Rusya da bu ülkelerle enerji işbirliğini derinleştiriyor.
Trump'ın söylemleri, İran'ı müzakere masasına çekmekten çok, daha sert bir direnişe itiyor. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ABD'nin baskılarına boyun eğmeyeceklerini ve gerektiğinde Hürmüz Boğazı'nı kapatabileceklerini ima etti. Bu durum, küresel ticaretin yüzde 20'sinin geçtiği bu stratejik su yolunda bir krizi tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın provokatif çıkışı ve İran'a yönelik abluka politikası, Türkiye'yi enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar açısından doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan ve Körfez ülkelerinden karşılıyor. Deniz yollarının güvensiz hale gelmesi, enerji maliyetlerini artıracak ve cari açığı büyütecektir. Ayrıca Türkiye, İran sınırında yaşanan terör tehdidi ve göç baskısının yanı sıra, ABD-İran geriliminin kuzey komşusu Irak'a da sıçramasından endişe ediyor. Ankara'nın, hem ABD ile ilişkilerini dengeleyerek hem de İran'la diyaloğu sürdürerek çok boyutlu bir diplomasi yürütmesi bekleniyor. Bölgesel bir savaş riski, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını da tehdit ediyor.
