ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yüzde 20 oranında bir geçiş ücreti uygulama planından geri adım attı. Bu karar, stratejik su yolunun statüsü konusunda ABD ile İran arasında süregelen gerilimde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, söz konusu verginin uluslararası hukuka ve denizcilik teamüllerine aykırı olduğu gerekçesiyle rafa kaldırıldığı belirtildi.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan hayati bir geçiş noktası. Trump yönetimi, İran’ın bölgedeki etkisini kırmak ve ABD’nin enerji güvenliğini sağlamak amacıyla bu vergi planını gündeme getirmişti. Ancak plan, başta Körfez ülkeleri olmak üzere birçok devletten ve uluslararası nakliye şirketlerinden sert tepki çekti. Verginin uygulanması halinde küresel petrol fiyatlarının yükseleceği ve tedarik zincirlerinde aksamalar yaşanacağı öngörülüyordu.
Trump’ın bu geri adımı, İran’ın bölgedeki askeri varlığına yönelik artan baskıların gölgesinde geldi. ABD Donanması, son haftalarda boğazda devriye gezen savaş gemilerinin sayısını artırmış ve İran devrim muhafızlarına ait botlarla yaşanan gergin anlar basına yansımıştı. Uzmanlar, vergi planının iptaliyle birlikte Washington’un Tahran’a karşı daha geleneksel yaptırım araçlarına yönelebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı’nın statüsü, sadece İran için değil, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri için de hayati önem taşıyor. Boğazın güvenliği, küresel enerji piyasalarının istikrarı üzerinde doğrudan belirleyici. Trump’ın bu kararı, ABD’nin Ortadoğu’daki müttefikleri tarafından olumlu karşılanırken, İran ise bunu “zafer” olarak nitelendirdi. Tahran yönetimi, boğazın uluslararası sular olduğunu ve herhangi bir ülkenin tek taraflı vergi uygulamasının kabul edilemez olduğunu savunuyordu.
Analistlere göre, vergi planının iptali, ABD’nin bölgedeki diplomatik itibarını kısmen onarsa da, İran ile ilişkilerdeki temel gerilim unsurlarını ortadan kaldırmış değil. Nükleer müzakerelerdeki tıkanıklık ve İran’ın bölgesel milisleri desteklemesi, Washington’un öncelikli gündem maddeleri arasında yer almaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı’ndaki her türlü gerilimden doğrudan etkileniyor. Trump’ın vergi planından vazgeçmesi, küresel petrol fiyatlarının şimdilik istikrarlı kalmasını sağlayarak Türkiye’nin cari açığı üzerindeki baskıyı hafifletiyor. Ayrıca, boğazın serbest geçiş statüsünün korunması, Türk bandıralı gemilerin ticaret yollarının kesintiye uğramaması açısından kritik. Ancak, ABD-İran geriliminin sürmesi, Türkiye’nin bölgedeki enerji koridoru rolünü ve Rusya ile olan ilişkilerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor.
