ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nda seyreden gemilerin, yüklerinin veya ilgili mülklerin uğrayacağı hasarın, Washington yönetiminin elinde bulunan İran fonlarından karşılanacağını duyurdu. Trump, konuya ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, 'Hürmüz Boğazı'nda seyreden gemilere, yüklerine veya ilgili mülklere verilen zarar, ABD'nin elinde bulunan İran parasıyla ödenecek' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Tahran yönetimi ile Washington arasında son dönemde artan gerilimin yeni bir boyut kazandığına işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı ve hukuki dayanak
Trump'ın bu açıklaması, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırdığı ve Basra Körfezi'nde askeri varlığını artırdığı bir döneme denk geldi. ABD yönetimi, daha önce de İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik tehditler oluşturduğunu iddia etmişti. Trump'ın sözünü ettiği 'İran fonları', büyük olasılıkla ABD mahkemeleri tarafından dondurulan veya yaptırımlar kapsamında bloke edilen varlıklara işaret ediyor. Bu tür fonlar, geçmişte terörle bağlantılı davalarda tazminat olarak kullanılmıştı. Ancak Trump'ın bu açıklaması, ABD'nin uluslararası hukuk çerçevesinde tartışmalı bir adım atabileceğini gösteriyor. Zira Hürmüz Boğazı, uluslararası sular kabul ediliyor ve transit geçiş rejimi uluslararası hukukla düzenleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın bu hamlesi, İran'ı doğrudan hedef alırken, aynı zamanda Basra Körfezi'ndeki serbest deniz ticaretine yönelik bir güvence olarak da yorumlanabilir. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yoludur. ABD, bu bölgede gemilerin güvenliğini sağlamak için uluslararası koalisyonlar oluşturmuş, ancak İran'ın misilleme tehditleri nedeniyle tansiyon yüksek seyretmişti. Trump'ın açıklaması, potansiyel bir deniz çatışması durumunda ABD'nin mali yükümlülükleri İran'a yıkma niyetini ortaya koyuyor. Bu durum, özellikle petrol fiyatları üzerinde baskı yaratabilir ve küresel enerji piyasalarını etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin müttefikleri de dahil olmak üzere bölgede ticari çıkarları olan ülkeler, bu açıklamayı endişeyle karşılayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşılamak için Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'na bağımlı durumda. ABD-İran gerginliğinin tırmanması, boğazdan geçen tanker trafiğini ve dolayısıyla Türkiye'nin enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, ABD'nin İran fonlarını kullanma tehdidi, uluslararası hukuk açısından örnek teşkil edebilir ve Türkiye gibi ülkelerin benzer yaptırım veya fon dondurma kararlarına karşı hassasiyetini artırabilir. Ankara, bu gelişmeyi hem enerji politikaları hem de bölgesel istikrar açısından yakından takip etmelidir.
