ABD Başkanı Donald Trump, Fransa'nın Amerikalı teknoloji devlerine yönelik uyguladığı dijital hizmet vergisine (DST) misilleme olarak, Fransız şarapları ve şaraplarına yüzde 100'e varan gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulundu. Bu hamle, iki ülke arasında zaten gergin olan ticari ilişkileri daha da germe potansiyeli taşıyor. ABD, Fransız şarap ve alkollü içkilerinin en büyük ithalatçısı konumunda; 2023 yılında Fransa'dan yapılan şarap ve alkollü içki ithalatı 4,7 milyar doları aştı. Trump'ın tehdidi, Fransız şarap üreticileri ve ihracatçıları için ciddi bir darbe anlamına gelebilir.
Gelişmenin arka planı: Dijital hizmet vergisi anlaşmazlığı
Fransa, 2019 yılında Google, Apple, Facebook ve Amazon gibi büyük teknoloji şirketlerinin ülkede elde ettikleri gelirler üzerinden yüzde 3 oranında dijital hizmet vergisi almaya başladı. Bu vergi, şirketlerin kârlarını düşük vergili ülkelere kaydırarak vergiden kaçınmasını önlemeyi amaçlıyor. ABD yönetimi ise bu verginin Amerikan şirketlerine karşı ayrımcı olduğunu savunuyor. Trump daha önce de Fransa'nın bu vergisine karşılık olarak Fransız şaraplarına yüzde 100 gümrük vergisi uygulamakla tehdit etmiş, ancak 2021'de OECD bünyesinde küresel bir anlaşma sağlanana kadar vergi konusunda geçici bir ateşkes sağlanmıştı. Ancak ABD, Fransa'nın OECD anlaşmasını ihlal eden dijital vergiler uyguladığı gerekçesiyle yeniden harekete geçti.
Trump'ın son tehdidi, Fransa'nın dijital vergiyi genişletme planlarına karşı bir misilleme olarak değerlendiriliyor. Fransız hükümeti, ABD'li teknoloji şirketlerinin Avrupa'da adil vergilendirilmesi gerektiğini savunurken, ABD ise bu tür tek taraflı vergilerin serbest ticareti baltaladığını iddia ediyor. İki ülke arasındaki bu anlaşmazlık, Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) taşınabilir ve ticaret savaşını derinleştirebilir.
Bölgesel ve küresel boyut: Ticaret savaşının yeni cephesi
Trump'ın bu tehdidi, ABD'nin ticaret ortaklarına yönelik daha geniş bir baskı stratejisinin parçası olarak görülüyor. ABD, son yıllarda Çin, Almanya, Kanada ve Meksika gibi ülkelerle ticaret anlaşmazlıkları yaşamıştı. Fransa ile yaşanan bu gerginlik, ABD'nin özellikle Avrupa Birliği ile ticari ilişkilerinde yeni bir kriz yaratabilir. Avrupa Birliği, Fransa'nın yanında yer alarak ABD'ye karşı misilleme önlemleri alabileceğini sinyalini verdi. Bu durum, Atlantik ötesi ticari ilişkileri daha da karmaşık hale getirebilir.
Küresel ölçekte, bu tür ticari anlaşmazlıklar, uluslararası ticaret sisteminin istikrarını tehdit ediyor. Dijital hizmet vergisi gibi konular, geleneksel ticaret kurallarının ötesine geçen yeni nesil ticaret sorunlarını temsil ediyor. OECD bünyesinde 136 ülke, küresel bir dijital vergi anlaşması üzerinde çalışıyor; ancak ABD'nin bu konudaki tutumu, anlaşmanın onaylanmasını geciktiriyor. Trump'ın tehditleri, bu süreci daha da zora sokabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Fransa arasındaki bu ticari gerginlik, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, küresel ticaret savaşlarının tırmanması Türk ihracatını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Avrupa Birliği ile ABD arasındaki ticari sürtüşmelerden olumsuz etkilenebilir; zira bu durum, AB'nin büyümesini yavaşlatabilir ve Türkiye'nin ihracat pazarlarını daraltabilir. Ayrıca, Türkiye'nin dijital ekonomide vergilendirme konusunda benzer politikalar izlemesi, ABD ile benzer bir anlaşmazlığa yol açma riski taşıyor. Ancak Türkiye, OECD dijital vergi anlaşmasına taraf olarak bu tür ticari gerilimlerden kaçınmaya çalışıyor. Sonuç olarak, bu gelişme küresel ticaret dinamiklerini değiştirebilecek bir sinyal olarak değerlendirilmeli.
