ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), eski Başkan Donald Trump döneminde kritik bir gıda güvenliği izleme programını kısarak, milyonlarca Amerikalıyı tehdit eden Cryptosporidium adlı parazitin yayılmasını önceden tespit edemez hale geldi. 2025 yılında sadece iki patojenin izlenmesine indirgenen FoodNet sistemi, on yıllardır süregelen sekiz patojenli izleme ağını kaybetti. Bu karar, kısa süre önce patlak veren ve yüzlerce kişiyi etkileyen şiddetli ishal salgınının önlenememesine yol açtı. Uzmanlar, kesinti olmasaydı salgının erken uyarı sistemleri sayesinde durdurulabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
FoodNet, 1990'ların ortasından bu yana Amerika'da gıda kaynaklı hastalıkların sürveyansını yürüten en önemli kamu sağlığı ağlarından biriydi. Program, Campylobacter, Salmonella, Listeria, Shigella, E. coli O157, Vibrio, Yersinia ve Cryptosporidium olmak üzere sekiz farklı patojeni düzenli olarak izliyor, salgınları erken aşamada tespit ederek müdahale edilmesini sağlıyordu. Ancak 2025 yılında, Trump yönetiminin bütçe kesintileri ve yeniden yapılandırma kararları kapsamında, izleme sadece Salmonella ve Campylobacter ile sınırlandırıldı.
Bu değişiklik, kamu sağlığı uzmanları arasında büyük endişe yarattı. Cryptosporidium, özellikle bağışıklık sistemi zayıf bireylerde ölümcül olabilen, su ve gıda yoluyla bulaşan bir parazit. Enfeksiyon, şiddetli sulu ishal, karın krampları, bulantı ve kusmaya neden oluyor. Çocuklar, yaşlılar ve hamileler için risk daha da yüksek. CDC'nin kendi verilerine göre, her yıl ortalama 750.000 Amerikalı Cryptosporidium enfeksiyonu geçiriyor ve bunun yaklaşık 20.000'i hastaneye kaldırılıyor.
Trump yönetiminin sağlık politikaları, pandemi yönetimindeki başarısızlıklarla da hatırlanıyor. Kamu sağlığı altyapısına yapılan kesintiler, sadece COVID-19 değil, diğer bulaşıcı hastalıklarla mücadeleyi de zayıflattı. FoodNet'in kısıtlanması, bu politikanın somut bir örneği olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, izleme sisteminin daraltılmasının, gelecekteki salgınların erken tespitini imkansız hale getirdiği konusunda uyarıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
CDC'nin bu kararı, küresel halk sağlığı izleme standartları açısından da endişe verici. ABD, dünya genelinde gıda güvenliği ve bulaşıcı hastalık sürveyansında referans kabul edilen bir ülke. Bu tür bir geri adım, diğer ülkelerin de benzer kesintilere gitmesine yol açabilir. Ayrıca, uluslararası seyahat ve ticaretin yoğun olduğu bir dönemde, ABD'de kontrolsüz yayılan bir parazit, küresel bir sağlık tehdidine dönüşme potansiyeli taşıyor.
Cryptosporidium salgınları gelişmekte olan ülkelerde daha sık görülse de, ABD gibi gelişmiş bir ülkede bu parazitin izlenmemesi, sistemik bir zafiyeti gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve diğer uluslararası sağlık kuruluşları, gıda kaynaklı hastalıkların izlenmesinin önemini vurguluyor. ABD'nin bu alandaki liderliğini kaybetmesi, küresel sağlık güvenliği ağlarını da zayıflatabilir.
Ayrıca, iklim değişikliğinin etkisiyle su kaynaklı parazitlerin yayılma alanları genişliyor. Daha sıcak ve aşırı hava olayları, Cryptosporidium gibi patojenlerin daha sık ortaya çıkmasına neden oluyor. Bu bağlamda, izleme sistemlerinin güçlendirilmesi gerekirken, aksine daraltılması, gelecekteki salgınlara karşı hazırlıksız yakalanma riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
CDC'nin bu kararı doğrudan Türkiye'yi hedef almasa da, küresel bir halk sağlığı sorununun parçası. Türkiye, gerek turizm gerekse ticaret yoluyla ABD'den gıda ve insan hareketliliğine maruz kalıyor. ABD'de kontrolsüz bir salgın, küresel tedarik zincirlerini ve sağlık sistemlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi gıda güvenliği izleme sistemlerini güçlendirmesi, bu tür küresel zafiyetlere karşı bir önlem olabilir. Türk Halk Sağlığı Kurumu'nun, benzer patojenleri izleme kapasitesini artırması, olası bir salgının yayılmasını engelleyebilir. Bu olay, uluslararası sağlık iş birliğinin ve sürveyans ağlarının ne kadar kritik olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
