ABD Başkanı Donald Trump'ın yönetimi, ülkenin en ünlü doğal miras alanlarından biri olan Yosemite Ulusal Parkı'nın yaklaşık 400 metrelik bir bölümünü özel bir gayrimenkul geliştiricisine devretmeyi değerlendiriyor. NOTUS adlı haber kuruluşunun Cuma günü yayımladığı araştırmaya göre, hükümet bir yılı aşkın süredir bu devri sessizce yürütüyor. Parkın Ahwahnee oteli yakınlarındaki bu alanın, lüks bir tatil köyü veya özel konut projesine dönüştürülmesi bekleniyor. Ancak plan, çevre koruma grupları, yerli kabileler ve bazı Kongre üyelerinin sert tepkisiyle karşılaştı. Muhalefet, bu hamlenin hem yasaları ihlal ettiğini hem de ulusal parkların korunması ilkesine aykırı olduğunu savunuyor.
Gelişmenin arka planı
Yosemite Ulusal Parkı, Kaliforniya'nın Sierra Nevada dağlarında yer alan, 1950'lerden bu yana koruma altında olan ve her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlayan bir doğa harikası. Ancak NOTUS'un ortaya çıkardığı belgeler, İçişleri Bakanlığı'nın bir yılı aşkın süredir parkın Ahwahnee Hotel civarındaki bir bölümünün tapusunu, adı açıklanmayan bir geliştirici şirkete devretmek için hukuki zemin hazırladığını gösteriyor. Bu alanın, bölgedeki bir kayak merkezi işletmecisi olan Delaware North Companies ile yaşanan bir marka anlaşmazlığından kaynaklandığı iddia ediliyor. Ancak çevreciler, bu tür bir devrin ulusal parkların "doğal ve kültürel kaynaklarını koruma" misyonuna açıkça aykırı olduğunu ve özel çıkar gruplarının parkları sömürmesine kapı aralayacağını vurguluyor.
Taraf olan kuruluşlar arasında yer alan Sierra Club ve National Parks Conservation Association, yönetimin bu planı Kongre'ye danışmadan yürürlüğe koymasını sert bir dille eleştirdi. Yosemite, 1984'ten beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor ve Amerikan halkının ortak mirası olarak kabul ediliyor. Uzmanlar, park arazilerinin devrinin, 1916 tarihli Milli Park Servisi Organik Kanunu'na aykırılık teşkil edebileceğine dikkat çekiyor. Bu yasa, milli parkların "bozulmamış halde gelecek nesillere aktarılmasını" emrediyor. Muhalefet, Trump yönetiminin daha önce de Antarktika'daki buzullar, Bears Ears anıtı ve Bağımsızlık Salonu gibi koruma alanlarını ticari çıkarlara açma girişimleriyle bilindiğini hatırlatıyor.
Öte yandan, geliştirici firmanın kim olduğu henüz açıklanmış değil. Ancak basında yer alan iddialara göre, şirket bölgede lüks bir dağ evi tesisi inşa etmeyi planlıyor. Yosemite'de hali hazırda otel ve restoran işletmeciliği yapan bazı özel şirketler bulunuyor ancak bu işletmeler park yönetimiyle yapılan imtiyaz sözleşmeleri kapsamında faaliyet gösteriyor. Tam tersine, bu yeni planla birlikte parkın bir bölümünün mülkiyetinin özel ellere geçmesi, emsallerinden farklı bir durumu ortaya çıkaracak. Yerel yönetimler ve Kaliforniya Senatörü Dianne Feinstein da plana karşı çıkarak, federal hükümetin bu tür bir devri durdurması için çağrıda bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu mesele, Trump yönetiminin çevre politikaları konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Başkan Trump, göreve geldiğinden bu yana fosil yakıt üretimini artırmak ve çevre düzenlemelerini azaltmak için yoğun çaba sarf etti. Yosemite gibi sembol bir parkın özelleştirilmesi, ABD'nin iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolünü zayıflatırken, doğal mirasın ticarileşmesinin önünü açabilir. Küresel ölçekte ise, ulusal parkların korunması uluslararası anlaşmalarla güvence altına alınmışken, ABD'nin bu tür bir adımı diğer ülkeler için de emsal teşkil edebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki hükümetler, doğal kaynakları geliştiricilere satma baskısı altında oldukları bir dönemde, bu kararın uluslararası toplumda yankı bulması bekleniyor.
Ayrıca, Yosemite'nin yerli kabileleri olan Miwuk ve Mono Paiute halkları için bölge kutsal bir öneme sahip. Yerli gruplar, atalarının topraklarının ticari amaçlarla kullanılmasına karşı çıkarak, bu planın kültürel soykırımın devamı olduğunu ifade ediyor. Küresel çevre hareketi, bu olayı ulusal parkların metalaştırılmasına karşı mücadelenin bir testi olarak görüyor. İklim aktivistleri, doğal alanların korunmasının yalnızca ekosistemler için değil, aynı zamanda iklim krizinin hafifletilmesi için de kritik olduğunu hatırlatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki doğal alanların korunması ve turizm politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, son yıllarda milli parklar ve sit alanlarında imar izinleri ve özel projelere sıcak bakmasıyla biliniyor. Yosemite'de yaşanan bu tartışma, uluslararası kamuoyunun korunan alanların özelleştirilmesine karşı duyarlılığını artırabilir. Türkiye'nin özellikle turizm gelirlerini artırma hedefi doğrultusunda doğal güzelliklerini kullanma eğilimi, uluslararası tepkilere yol açabilir. Örneğin, Kapadokya veya Pamukkale gibi alanlarda benzer projelerin gündeme gelmesi halinde, bu tür emsaller kritik önem taşıyacaktır. Ayrıca, ABD'deki bu gelişme, koruma alanlarının yönetiminde yerel halk ve sivil toplumun katılımının önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Türkiye'nin doğa koruma politikalarını gözden geçirirken bu perspektifi dikkate alması, sürdürülebilir bir gelecek için faydalı olacaktır.
