ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın doğumda vatandaşlık hakkını kaldırma girişimini reddeden Trump v. Barbara davasında kararını verdi. Mahkeme, ülke topraklarında doğan herkesin otomatik olarak ABD vatandaşı olmasını öngören 14. Anayasa Değişikliği'ni koruyarak, Trump yönetiminin bu hakkı sınırlama çabalarını anayasaya aykırı buldu. Karar, göçmen hakları savunucuları tarafından bir zafer olarak kutlanırken, hukuk uzmanları bunun geçici bir erteleme olduğu konusunda uyarıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Roe v. Wade'in Gölgesinde Bir Dava
Trump v. Barbara davası, doğumda vatandaşlık hakkının kapsamını yeniden tanımlama amacıyla açılmıştı. Başkan Trump, 2019'da yayımladığı bir başkanlık kararnamesiyle, ABD'de yasadışı yollarla bulunan ebeveynlerin çocuklarına vatandaşlık verilmemesi gerektiğini savunmuştu. Ancak bu kararname, federal mahkemeler tarafından durdurulmuş ve dava nihayetinde Yüksek Mahkeme'ye taşınmıştı.
Mahkeme, 6-3 oyla, doğumda vatandaşlık hakkının anayasal bir hak olduğuna hükmetti. Çoğunluk görüşünde Yargıç John Roberts, 14. Değişiklik’in “ABD’de doğan ve yargı yetkisine tabi olan herkes” ifadesinin, belgesiz göçmenlerin çocuklarını da kapsadığını vurguladı. Ancak muhalif yargıçlar, bu yorumun günümüz göç dinamikleri karşısında güncellenmesi gerektiğini öne sürdü.
Karar, birçok gözlemci tarafından geçen yıl bozulan Roe v. Wade kararına benzetiliyor. Tıpkı kürtaj hakkının eyaletlere bırakılması gibi, doğumda vatandaşlık konusunun da gelecekte federal düzeyde değil, eyalet politikalarına havale edilebileceği endişesi var. Uzmanlar, mahkemenin bu kararının aslında konuyu geçici olarak rafa kaldırdığını, ancak siyasi rüzgarlar değiştiğinde yeni bir davanın kapısını açık bıraktığını belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump v. Barbara kararı, yalnızca ABD'de değil, dünya genelinde de yankı uyandırdı. Doğumda vatandaşlık hakkı, ABD dışında yalnızca Kanada, Meksika ve birkaç Latin Amerika ülkesinde uygulanıyor. Avrupa ülkeleri ise genellikle kan bağı esasına dayalı vatandaşlık sistemini benimsemiş durumda. Karar, küresel göç tartışmalarında ABD'nin göçmenlere yönelik açık kapı politikasının sembolü olarak görülüyor.
Öte yandan, karar Trump'ın 2024 seçim kampanyasında göçmen karşıtı söylemini güçlendirebilir. Eski başkan, sosyal medyada yaptığı açıklamada, “Yüksek Mahkeme yine yanıldı, bu kararı çözeceğiz” ifadelerini kullandı. Bu durum, ABD'deki siyasi kutuplaşmayı derinleştirebilir ve göçmen toplulukları üzerindeki baskıyı artırabilir.
Küresel ölçekte ise karar, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından memnuniyetle karşılanırken, popülist liderler tarafından sert bir şekilde eleştirildi. Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, “ABD, sınırlarını koruyamazsa egemenliğini kaybeder” diyerek kararı kınadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu kararın Türkiye'ye doğrudan bir etkisi bulunmamakla birlikte, ABD'deki göç politikalarının şekillenmesi, Türk diasporasını ve ABD'ye göç etmeyi planlayan Türk vatandaşlarını ilgilendiriyor. ABD'de doğan çocukların otomatik vatandaşlık alması, Türk aileler için önemli bir avantaj sağlıyor. Ayrıca, ABD'deki siyasi istikrarsızlık ve mahkeme kararlarındaki ideolojik kutuplaşma, Türkiye-ABD ilişkilerinde hukukun üstünlüğü ve iç siyasi dengeler açısından dikkatle izlenmesi gereken bir unsur olarak öne çıkıyor.
