ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılması talimatını verdiğini ve F-35 savaş uçağı satışının yeniden değerlendirileceğini duyurdu. Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada Trump, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri satın alması nedeniyle uygulanan yaptırımların artık sürdürülebilir olmadığını belirterek iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin yeniden başlatılması gerektiğini vurguladı. Kararın ABD Kongresi'nde tartışmalara yol açması beklenirken, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak stratejik önemine dikkat çeken Trump, F-35 programına dönüş için teknik ve diplomatik hazırlıkların başlatıldığını söyledi. Ankara ise henüz resmi bir açıklama yapmazken, uzmanlar gelişmeyi Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumluyor.
Gelişmenin arka planı: CAATSA yaptırımları ve S-400 krizi
ABD, 2017 yılında yürürlüğe giren CAATSA (Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) kapsamında, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 savunma sistemini satın almasına tepki olarak 2020 yılında savunma sanayii alanında kısıtlayıcı yaptırımlar uygulamaya başlamıştı. Bu yaptırımlar; Türkiye'nin ABD'den askeri teçhizat alımını zorlaştırmanın yanı sıra, Savunma Sanayii Başkanlığı'nın üst düzey yetkililerine vize kısıtlaması ve mal varlığı dondurma cezaları içeriyordu. Ayrıca Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarılmış ve daha önce ödediği 1,4 milyar dolarlık katkıya rağmen uçakların teslimatı durdurulmuştu. Trump'ın bu adımı, iki ülke arasında yıllardır süren gerginliği sona erdirme potansiyeli taşıyor. Ancak Kongre'deki bazı üyeler, Türkiye'nin S-400 sistemlerini kullanmaya devam etmesi halinde ulusal güvenlik risk oluşturacağı gerekçesiyle karara şiddetle karşı çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: NATO ittifakı ve güç dengeleri
Trump'ın söz konusu hamlesi, sadece ikili ilişkiler açısından değil, bölgesel ve küresel güç dengeleri bakımından da kritik önem taşıyor. Türkiye'nin Rusya'ya yakınlaşması NATO içinde endişeyle izlenirken, yaptırımların kaldırılması Ankara'nın Batı ittifakına yeniden entegrasyonunu hızlandırabilir. Öte yandan Rusya, bu gelişmeyi kendi çıkarları açısından olumsuz değerlendirecek; zira Türkiye ile ABD arasındaki yakınlaşma, Moskova'nın bölgedeki etkisini sınırlayabilir. Orta Doğu'da ise Türkiye'nin savunma kapasitesinin artması, Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz'deki güç dengesini etkileyebilir. F-35 satışının gerçekleşmesi halinde, Türkiye bölgede bu teknolojiye sahip üçüncü ülke olacak (İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden sonra), bu da NATO'nun güney kanadında caydırıcılığı artırabilir. Ancak ABD'nin F-35 satışıyla ilgili henüz resmi bir onay vermediği, öncelikle S-400'lerin nasıl bir muameleye tabi tutulacağı konusunda uzlaşma aranacağı ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikası ve savunma stratejisi için önemli bir dönüm noktası. Yaptırımların kalkması, Türkiye'nin savunma sanayii hamlesini hızlandırabilir ve ABD ile yeniden askeri iş birliği zemini yaratabilir. F-35 satışı ise Türk Hava Kuvvetleri'nin modernizasyonu açısından kritik; ancak S-400 meselesinin nasıl çözüleceği ve Kongre'nin tutumu belirleyici olacak. Ekonomik olarak, CAATSA'nın sona ermesi yabancı yatırımları olumlu etkileyebilir. Öte yandan, bu adım Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerinde soğumaya yol açabilir; Ankara'nın her iki tarafla da denge politikasını sürdürmesi gerekecek.
