ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Brezilya’ya yüzde 25 oranında gümrük vergisi uygulanmasını öngören yeni bir ticari yaptırım paketini gündeme getirdi. Söz konusu öneri, ABD Ticaret Temsilciliği’nin (USTR) 301. Madde kapsamında yürüttüğü soruşturmalara dayanıyor ve Brezilya’nın ABD’li şirketlere karşı "adil olmayan ticaret uygulamaları" sergilediği iddiasını içeriyor. Kararın, Beyaz Saray’ın ticaret açığını azaltma ve yerli üretimi koruma hedefi doğrultusunda alındığı belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Ticaret Temsilciliği, 301. Madde soruşturmalarını genellikle Çin gibi ülkelere karşı kullanıyor. Ancak son dönemde Brezilya’nın da bu kapsama alınması, Washington’un Latin Amerika’daki ticari ortaklarına yönelik baskısını artırdığını gösteriyor. Trump yönetimi, Brezilya’nın ABD’li teknoloji şirketlerine yönelik dijital hizmet vergileri ve tarım ürünlerinde uyguladığı kotaları gerekçe olarak sıralıyor. Bu adım, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva’yı zor durumda bırakabilir. Zira Lula, göreve geldiğinde ABD ile ilişkileri düzeltme sözü vermişti. Ancak taraflar arasında soya fasulyesi, et ve demir-çelik gibi temel ürünlerdeki ticaret hacmi 75 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Analistler, Trump’ın bu hamlesinin iki ülke arasında yeni bir ticaret savaşını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, sadece ABD-Brezilya ikili ilişkilerini değil, aynı zamanda Mercosur ve diğer Latin Amerika ülkelerini de etkileyebilir. Brezilya, Mercosur’un en büyük ekonomisi konumunda ve bloğun AB ile serbest ticaret anlaşması müzakereleri devam ediyor. Trump’ın vergi hamlesi, bu müzakereleri de sekteye uğratma potansiyeli taşıyor. Ayrıca ABD’nin Çin’e yönelik ticaret savaşının bir benzerinin Brezilya’ya da uygulanması, küresel tedarik zincirlerinde yeni kırılmalara yol açabilir. Brezilya, Çin’in en büyük soya ve demir cevheri tedarikçilerinden biri. ABD’nin Brezilya’ya yönelik vergi artışı, Pekin’in bölgedeki nüfuzunu daha da artırabilir. Bölgesel ticaret örgütleri, bu kararın Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olabileceğini belirtiyor. Ancak Trump yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle bu tür yaptırımları uygulamakta ısrarcı görünüyor. Bu durum, uluslararası ticaret sisteminin geleceği açısından önemli bir test niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin küresel ticaret savaşlarından doğrudan etkilenmese de dolaylı sonuçlar doğuruyor. ABD’nin Brezilya’ya yönelik vergi artışı, tarım ürünleri ve emtia fiyatlarını etkileyebilir. Türkiye, soya ve et ithalatında Brezilya’ya bağımlı olduğu için bu durum maliyetleri artırabilir. Ayrıca ABD’nin ticaret korumacılığı, Türk ihracatçılarının ABD pazarında karşılaştığı engellerin artabileceğine işaret ediyor. Türkiye’nin ABD ile F-16 tedariki gibi kritik konuların yanı sıra ticarette de yeni zorluklarla karşılaşması muhtemel. Ancak Ankara’nın Brezilya ile olan ticari ve diplomatik ilişkileri, iki ülke arasında alternatif iş birliklerini gündeme getirebilir. Bu bağlamda, Türk dış politikası çeşitlendirme ve dengeli ticaret anlaşmaları arayışına yönelebilir.
