ABD yönetimi, Taliban'ın ülkeyi ele geçirmesinin ardından Afganistan'dan ayrılanlar arasında yer alan ve kardeşleri Amerikan ordusuna tercümanlık yapmış bir Afgan vatandaşını, Orta Afrika Cumhuriyeti'ne (OAC) sınır dışı etti. Bu uygulama, Başkan Donald Trump'ın göçmenlik politikaları kapsamında gerçekleştirilen tartışmalı bir karar olarak dikkat çekiyor. Sınır dışı edilen Afgan'ın, ABD askerlerine verdiği hizmetler nedeniyle özel göçmen vizesi almayı beklediği ancak sürecin tamamlanmadan ülkeden çıkarıldığı öğrenildi.
Arka Plan: Afgan Mültecilerin Karşılaştığı Zorluklar
Olay, ABD'nin 2021'de Afganistan'dan çekilmesinin ardından binlerce Afgan'ın tahliye edildiği süreçte yaşanan kaosu yeniden gündeme getirdi. ABD, o dönemde ABD ordusuna ve diplomatlarına yardım eden Afgan vatandaşlarına özel göçmen vizesi (SIV) sağlayacağını taahhüt etmişti. Ancak başvuruların yıllarca süren inceleme süreçleri ve bürokratik engeller, birçok kişinin belirsizlik içinde beklemesine neden oldu.
Trump yönetimi, Ocak 2025'te göreve başlamasından bu yana göçmenlik politikalarını sıkılaştırdı. Yönetim, ABD'de yasal statüsü olmayan ya da vize süreci tamamlanmamış kişilerin sınır dışı edilmesini hızlandırdı. Bu kapsamda, Orta Afrika Cumhuriyeti gibi güvenli olmayan ülkelere sınır dışı işlemleri de dahil olmak üzere uygulamalar genişletildi. Söz konusu Afgan'ın, OAC'ye gönderilmeden önce ABD'de geçici koruma statüsünde olduğu, ancak başvurusunun reddedilmesi üzerine sınır dışı edildiği bildirildi.
Afgan'ın kardeşleri, ABD ordusunda görev yapan birliklere tercümanlık yaparak 20 yılı aşkın süredir Amerikan askerlerine destek vermişti. Aile, ABD'ye minnettarlık duyduklarını ancak bu kararın aileyi derinden sarstığını belirtti. Konuyla ilgili açıklama yapan insan hakları örgütleri, ABD'nin müttefiklerine karşı bu tutumunun uluslararası itibarını zedelediğini savunuyor. Özellikle, Taliban yönetimi altında zulüm riski taşıyan Afganların güvenli bir ülkeye yerleştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Orta Afrika'nın Kırılganlığı
Orta Afrika Cumhuriyeti, yıllardır iç çatışmalar ve siyasi istikrarsızlıkla boğuşan bir ülke. Ülke, 2013'ten bu yana Müslüman isyancılar ile Hristiyan milisler arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor. Birleşmiş Milletler, OAC'deki insani durumu 'kritik' olarak nitelendiriyor ve ülke nüfusunun büyük bir bölümü insani yardıma muhtaç durumda. ABD'nin bu kişiyi sınır dışı etmesi, OAC'deki güvenlik koşullarının ağırlaşmasına yol açabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
ABD, son yıllarda sınır dışı edilen kişileri Orta Afrika Cumhuriyeti'ne göndermeye başlamıştı. Bu uygulama, özellikle sığınmacı hakları savunucuları tarafından sert şekilde eleştiriliyor. Zira OAC, savaş suçları ve insan hakları ihlalleriyle anılan bir bölge konumunda. Sınır dışı edilenlerin can güvenliği riski taşıdığına dikkat çekiliyor. Öte yandan, bu tür uygulamalar ABD'nin uluslararası mülteci koruma normlarına aykırı olduğu gerekçesiyle BM ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından da eleştiriliyor.
Trump yönetimi, sınır dışı işlemlerinde ülke seçimini 'güvenli üçüncü ülke' anlaşmalarına dayandırdığını savunuyor. Ancak uzmanlar, OAC'nin bu kriterlere uymadığını belirtiyor. Ayrıca, bu uygulamanın diğer ülkeler tarafından da örnek alınabileceği ve mülteci koruma normlarının zayıflayabileceği endişesi dile getiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin göçmen ve mülteci politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, halihazırda dünyanın en büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapıyor. ABD'nin müttefiklerine yönelik bu tutumu, uluslararası toplumda güven bunalımı yaratabilir. Türkiye, kendi sınırları içindeki mültecilerle ilgili 'güvenli bölge' tartışmalarını sürdürürken, bu tür uygulamalar, mültecilerin korunmasına ilişkin uluslararası hukukun zayıflamasına yol açabilir. Ayrıca, ABD'nin bu kararı, Türkiye dahil birçok ülkenin Afgan mülteciler konusundaki hassasiyetini artırabilir. Türkiye'nin, mülteci hakları konusundaki tutumunu netleştirmesi ve uluslararası hukukun üstünlüğünü savunması beklenmektedir.
