ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varıldığını açıkladı. Anlaşmaya göre Tahran, nükleer silah geliştirmekten ve edinmekten vazgeçecek; karşılığında ise Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmasına yardım edecek. Trump, anlaşmanın Orta Doğu'da istikrarı sağlayacağını ve bölgesel gerilimi azaltacağını söyledi. Ancak anlaşma, İsrail, Suudi Arabistan ve bölgedeki Kürt yönetimlerinde rahatsızlığa yol açtı.
Anlaşmanın arka planı
ABD ile İran arasındaki gerilim, 2018 yılında Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle başlamıştı. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak karşılık vermiş ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarına saldırmıştı. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran'ın boğazı mayınlayarak kapatması, dünya enerji fiyatlarını yükseltmiş ve küresel ekonomiyi tehdit etmişti. Anlaşma, İran'a uygulanan ekonomik yaptırımların hafifletilmesini de içerebilir, ancak detaylar henüz netleşmedi. Trump, anlaşmanın tüm taraflar için kazançlı olduğunu vurguladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, İran'ın nükleer programını sivil kullanımla sınırlamasını ve uluslararası denetimlere izin vermesini öngörüyor. Karşılığında ABD, İran'a ait bazı varlıkların dondurulmasını kaldıracak ve petrol ihracatına kısmi izin verecek. Anlaşmanın hemen ardından küresel petrol fiyatlarında %5'lik bir düşüş yaşandı. Ancak İsrail Başbakanı Netanyahu, anlaşmanın ‘tehlikeli bir uzlaşma’ olduğunu söyleyerek tepki gösterdi. Suudi Arabistan, İran'ın bölgesel nüfuzunu artırmasından endişe ediyor. Irak'taki Kürt Bölgesel Yönetimi ise İran'ın Irak'ta artan etkisinin Kürt çıkarlarına zarar vereceğini belirtti. Anlaşmanın Türkiye'yi yakından ilgilendiren bir boyutu ise, İran'ın enerji koridoru olarak rolünün güçlenmesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 2021'de imzaladığı 5 milyar dolarlık ticaret hacmi anlaşmasıyla ekonomik ilişkilerini derinleştirmişti. Anlaşmanın ardından Türkiye'nin enerji maliyetleri düşebilir, çünkü İran doğalgaz ve petrol ithalatında önemli bir kaynak. Ancak İran'ın bölgesel nüfuzunun artması, Türkiye'nin Kuzey Irak'taki enerji ve güvenlik çıkarlarıyla çelişebilir. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki yumuşama, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde bazı alanlarda rahatlama sağlayabilir, ancak Suriye gibi konularda farklılaşan çıkarlar devam ediyor. Türkiye, anlaşmanın bölgesel güç dengelerine etkisini yakından izlemeli ve kendi stratejik hedeflerini korumalıdır.
