ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile Polonya arasında Polonya topraklarında yeni bir ABD ordusu üssü kurulmasına yönelik müzakerelerde "önemli ilerleme" kaydedildiğini bildirdi. Trump, "Bu gerçekleşirse, konum çok yakında açıklanacak" ifadesini kullandı. Açıklama, Varşova'nın Washington'dan kalıcı bir askeri varlık talebini yoğunlaştırdığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin arka planı
Polonya, uzun süredir ABD'nin ülkesinde kalıcı bir askeri üs kurmasını istiyor. Varşova, özellikle 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesi ve 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından NATO'nun doğu kanadındaki güvenlik endişelerini sık sık dile getiriyor. Polonya Devlet Başkanı Andrzej Duda, 2018'de yaptığı bir ziyarette üsse "Fort Trump" adını vermeyi önermişti. O dönemde iki ülke arasında askeri işbirliğinin güçlendirilmesi için görüşmeler yapılmış, ancak somut bir adım atılamamıştı.
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığı, Soğuk Savaş sonrası dönemde genellikle Almanya, İtalya ve İngiltere gibi ülkelerde yoğunlaşmıştı. Ancak son yıllarda Washington, Doğu Avrupa'da rotasyonel birlikler konuşlandırarak NATO'nun doğu kanadını güçlendirmeye yöneldi. Polonya'da halihazırda ABD ordusuna ait rotasyonel birlikler bulunuyor ve ülke, NATO'nun füze savunma sistemlerine ev sahipliği yapıyor. Yeni bir kalıcı üs, ABD'nin bölgedeki askeri ayak izini daha da derinleştirebilir.
Trump'ın açıklaması, ABD'nin Avrupa'daki asker sayısını azaltma yönündeki önceki söylemleriyle çelişiyor gibi görünse de, aslında Polonya gibi müttefiklerin savunma harcamalarını artırma çağrılarıyla uyumlu. Trump, NATO üyelerinin GSYİH'lerinin en az yüzde 2'sini savunmaya ayırması gerektiğini sık sık vurguluyor. Polonya, bu hedefi aşan ender ülkelerden biri ve savunma bütçesini GSYİH'nin yüzde 4'üne çıkarmayı planlıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Yeni bir ABD üssü, NATO'nun doğu kanadında caydırıcılığı artırabilir ve Rusya'ya karşı bir denge unsuru olarak görülebilir. Ancak Moskova, böyle bir adımı provokasyon olarak değerlendirebilir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, daha önce NATO'nun Doğu Avrupa'daki genişlemesini güvenlik tehdidi olarak nitelendirmişti. Bu nedenle üssün konumu ve niteliği, Moskova ile Batı arasındaki gerilimi daha da tırmandırabilir.
Öte yandan, Avrupa Birliği içinde de farklı sesler yükselebilir. Almanya ve Fransa gibi ülkeler, Avrupa'nın savunma kapasitesini artırması gerektiğini savunurken, ABD'ye olan bağımlılığın azaltılması gerektiğini belirtiyor. Yeni bir ABD üssü, Avrupa'nın stratejik özerkliği tartışmalarını yeniden alevlendirebilir. Ayrıca, NATO içindeki yük paylaşımı tartışmaları da bu gelişmeyle birlikte yeniden gündeme gelebilir.
Trump'ın açıklaması, seçim dönemlerinde sıkça dile getirdiği "Amerika'yı yeniden büyük yapma" söylemiyle de örtüşüyor. Askeri üsler, ABD'nin küresel güç projeksiyonunun bir aracı olarak görülüyor ve bu tür adımlar, Washington'un müttefiklerine verdiği taahhütleri göstermesi açısından önem taşıyor. Ancak üssün maliyeti ve asker sayısı gibi detaylar henüz belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Polonya'da yeni bir üs kurma girişimi, doğrudan Türkiye'yi hedef almasa da NATO içindeki dengeleri etkileyebilir. Türkiye, NATO'nun güneydoğu kanadında önemli bir müttefik olarak, ittifak içindeki askeri varlık dağılımını yakından takip ediyor. ABD'nin Doğu Avrupa'ya yönelik askeri yatırımları, Türkiye'nin güvenlik önceliklerinin göz ardı edilmesi endişesini artırabilir. Ayrıca, Türkiye ile ABD arasında S-400 ve F-35 gibi konularda yaşanan anlaşmazlıklar, bu tür gelişmelerin gölgesinde daha da karmaşık bir hal alabilir. Türkiye, savunma sanayisinde kendi kapasitesini güçlendirmeye devam ederken, ittifak içindeki rolünü de korumak istiyor.
