Eski ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik son hava saldırılarının ardından ABD ile İran arasında daha önce varılan ateşkes anlaşmasının 'bittiğini' açıkladı. Trump'ın bu sözleri, Tahran yönetiminin nükleer programı konusunda aylardır süren dolaylı müzakerelerin çıkmaza girdiği bir dönemde geldi. The Pulse programında konuşan Trump, 'Onlarla bir ateşkesimiz vardı ama artık yok. O anlaşma rafa kalktı' ifadelerini kullandı. Trump'ın bu açıklaması, küresel piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesine ve Orta Doğu'da yeni bir gerginlik dalgasına yol açtı.
Gelişmenin arka planı: Ateşkes süreci ve çöküşü
ABD ile İran arasındaki ateşkes, 2025 sonlarında Trump'ın arabuluculuğuyla sağlanmıştı. Anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları gevşetmesini öngörüyordu. Ancak son haftalarda İran'ın askeri tatbikatları ve ABD'nin bölgedeki müttefiklerine yönelik artan tehditleri, taraflar arasında güven bunalımına neden oldu. Trump'ın bahsettiği saldırılar, İran'ın Basra Körfezi'nde bir ABD insansız hava aracını düşürmesine misilleme olarak gerçekleştirildi. ABD'nin İran'daki milis hedeflerine yönelik hava operasyonlarında en az 20 kişinin öldüğü bildiriliyor. Trump, 'Onlar anlaşmayı ihlal etti. Biz de karşılık verdik. Şimdi her şey masada' diyerek yeni yaptırım ve askeri seçeneklere işaret etti.
Uzmanlara göre Trump'ın bu sert çıkışı, Kasım 2026 ara seçimleri öncesinde seçmen tabanına 'güçlü lider' imajı verme çabasıyla da ilgili. Öte yandan İran yönetimi, ABD'yi ateşkesi tek taraflı bozmakla suçlayarak uluslararası topluma çağrıda bulundu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, 'ABD'nin bu maceracı tutumu bölgesel barışı tehdit etmektedir' dedi.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol piyasaları ve müttefikler
Trump'ın açıklamasının hemen ardından Brent petrol varil fiyatı 85 dolardan 92 dolara yükseldi. Piyasa analistleri, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol tankerlerinin güvenliği konusunda endişelerin arttığını belirtiyor. ABD'nin müttefiki Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, tansiyonun düşürülmesi için arabuluculuk teklif ederken, Avrupa Birliği ise nükleer anlaşmanın korunması çağrısı yaptı. Rusya ve Çin ise ABD'yi tek taraflı eylemlerle suçlayarak İran'a destek mesajı verdi. Trump'ın aynı programda 'İran'ın rejim değişikliğine uğraması gerektiği' yönündeki sözleri, bölgedeki dengeleri daha da karmaşık hale getirdi. İsrail ise Trump'ın tutumunu memnuniyetle karşılarken, Yemen'deki İran destekli Husilere yönelik operasyonları yoğunlaştırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem ABD ile stratejik ortaklığı hem de İran ile komşuluk ilişkileri nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkileniyor. Ateşkesin bozulması, Ankara'nın Suriye ve Irak'taki terörle mücadele operasyonlarını zorlaştırabilir; çünkü İran destekli grupların yeniden hareketlenmesi sınır güvenliğini tehdit ediyor. Ayrıca petrol fiyatlarındaki yükseliş, enerji ithalatında dışa bağımlı Türkiye ekonomisini olumsuz etkileyecek. Türkiye'nin diplomatik kanalları kullanarak tarafları sakinleştirmeye çalışması beklenirken, Ankara'nın kendi güvenlik çıkarları doğrultusunda dengeli bir pozisyon alması kritik önem taşıyor.
