ABD Başkanı Donald Trump, ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nda uyguladığı ablukanın tüm İran gemilerinin geçişini durdurduğunu açıkladı. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, "ABD Donanması'nın ablukası, İran gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesini tamamen engelledi" ifadelerini kullandı. Açıklama, Tahran ile Washington arasında aylardır süren gerginliğin ardından geldi ve bölgede tansiyonu daha da artırdı.
Gelişmenin arka planı
ABD yönetimi, geçtiğimiz aylarda İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını yeniden canlandırmış ve Basra Körfezi'ne ek askeri güç konuşlandırmıştı. Trump'ın açıklaması, İran'ın petrol ihracatını hedef alan yaptırımların bir uzantısı olarak görülüyor. Ancak uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nda tam bir ablukanın uluslararası hukuk açısından tartışmalı olduğunu ve küresel petrol arzını riske atabileceğini belirtiyor. İran tarafından henüz resmi bir yanıt gelmedi; ancak Tahran daha önce ABD'nin bölgedeki varlığını "provokasyon" olarak nitelendirmişti.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. ABD'nin burada uyguladığı fiili abluka, İran'ın deniz ticaretini felç etme potansiyeli taşıyor. Öte yandan, ABD Donanması'nın bölgedeki gemileri durdurma yetkisi ve uluslararası sularda seyir özgürlüğü ilkesi arasındaki denge, hukuki tartışmaları beraberinde getiriyor. Beyaz Saray'dan yapılan ek açıklamada, ablukanın "BM kararlarına uygun" olduğu savunuldu, ancak BM'den bu yönde bir karar bulunmadığı biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiliyor. Son haftalarda petrol fiyatlarında dalgalanmalar yaşanırken, abluka haberinin ardından varil fiyatlarında kısa süreli bir artış gözlendi. Uzmanlar, İran'ın askeri tatbikatlar düzenleyerek veya vekil gruplar aracılığıyla misilleme yapabileceği uyarısında bulunuyor. Bölgede Suudi Arabistan, BAE gibi Körfez ülkeleri ise ABD'nin adımlarını dikkatle izliyor. Çin ve Rusya, ABD'nin tek taraflı ablukasını eleştirerek deniz ticaretinin serbestliğine vurgu yaptı. NATO içinde de farklı sesler çıkıyor; Avrupa müttefikleri, askeri bir çatışmadan kaçınılması çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlıktan en çok etkilenecek ülkelerden biri. Enerji ithalatının önemli bir kısmını İran ve Körfez ülkelerinden karşılayan Türkiye, olası bir abluka veya çatışmanın petrol fiyatlarını yükselterek ekonomik yükü artırmasından endişe ediyor. Ayrıca Türkiye, bölgede diplomatik çözüm çağrısını yineleyerek tansiyonun düşürülmesini istiyor. ABD ile İran arasındaki gerilimde arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışan Ankara, askeri bir çatışmanın Ortadoğu'ya yeni bir istikrarsızlık dalgası getireceğini savunuyor. Türk dış politikası açısından, deniz ticaret yollarının güvenliği ve enerji arz güvenliği öncelikli konular arasında.
