ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik askeri müdahalenin 8 Temmuz'da muhtemelen yeniden başlayacağını açıkladı. Trump, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, Washington'un İran'la tam kapsamlı bir savaşa dönüp dönmeyeceğine dair net bir işaret vermedi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, operasyonun kapsamı ve hedefleri konusunda henüz nihai bir karar alınmadığı belirtilirken, Trump'ın sözleri bölgede tansiyonu yeniden yükseltti.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerginlik, son haftalarda Basra Körfezi'nde yaşanan tanker saldırıları ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmasıyla tırmanmıştı. Trump yönetimi, İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine almış, ardından Tahran da ABD Merkez Kuvvetleri'ni (CENTCOM) terör örgütü ilan etmişti. Geçtiğimiz haftalarda ABD, İran'a yönelik yeni ekonomik yaptırımlar duyururken, askeri seçeneğin de masada olduğunu vurgulamıştı. Trump, 8 Temmuz ifadesiyle belirli bir takvim işareti vermiş olsa da, Pentagon yetkililerinden gelen sinyaller operasyonun kesin olmadığı yönünde. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi, herhangi bir saldırıya karşılık vereceklerini ve savunma kapasitelerinin yeterli olduğunu söyledi.
Uzmanlar, Trump'ın açıklamasının iç siyasete yönelik bir hamle olabileceğine de işaret ediyor. ABD'de 2020 başkanlık seçimleri öncesinde Trump'ın yeniden seçilme stratejisinde dış politika krizlerini kullanması bekleniyor. Ancak tam ölçekli bir savaşın ABD ekonomisine getireceği yük ve kamuoyunun savaş yorgunluğu, yönetimi sınırlı bir müdahale seçeneğine yöneltebilir. Bu bağlamda, 8 Temmuz'daki olası operasyonun sembolik veya sınırlı hedeflere yönelik olması ihtimali güçleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran'a yönelik olası bir askeri harekatı, tüm Ortadoğu'yu etkileyecek sonuçlar doğurabilir. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleriyle İsrail, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel milis güçleri nedeniyle tehdit altında hissediyor. Ayrıca İran, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidiyle küresel petrol piyasalarını etkileme kapasitesine sahip. Savaş durumunda petrol fiyatlarında ani bir yükseliş yaşanması ve küresel ekonominin yeni bir şokla karşılaşması bekleniyor. Avrupa Birliği ve Rusya gibi aktörler, diyaloğun devam etmesi çağrısında bulunurken, Çin ise daha temkinli bir pozisyon alıyor. ABD ile İran arasında doğrudan bir çatışma, aynı zamanda Afganistan ve Suriye'deki dengeleri de altüst edebilir.
Bölgesel güçler, olası bir çatışmada taraf olmaktan kaçınmaya çalışsa da, İran'ın müttefiki olarak bilinen Yemen'deki Husiler ve Lübnan'daki Hizbullah gibi unsurların devreye girmesi riskini taşıyor. Böyle bir senaryo, bölgedeki mevcut krizleri daha da derinleştirebilir. ABD'nin Irak'taki askeri varlığı, İran destekli milislerin hedefi haline gelebilir. Bu nedenle, ABD'nin atacağı adımlar, sadece ikili ilişkileri değil, tüm bölgesel düzeni etkileyecek bir domino etkisi yaratma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasında olası bir askeri çatışma, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Öncelikle, savaş durumunda bölgesel istikrarsızlık artacak, Irak ve Suriye'deki mevcut sorunlar derinleşecektir. Türkiye, İran'la uzun bir kara sınırını paylaşıyor; savaşın sıçraması halinde sınır güvenliği risk altına girebilir. Ayrıca, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve diğer bölge ülkelerinden karşılayan Türkiye, petrol ve doğalgaz fiyatlarında yaşanacak artıştan doğrudan etkilenecektir. NATO müttefiki olarak ABD'nin yanında yer alması beklenen Türkiye, aynı zamanda İran'la ekonomik ve diplomatik ilişkilerini de sürdürmek durumunda. Bu nedenle Ankara, krizin barışçıl yollarla çözülmesini savunan dengeli bir politika izliyor. Türkiye, tüm taraflara diyalog çağrısı yaparken, bölgesel güvenliğin korunması ve ekonomik kayıpların minimize edilmesi için diplomatik girişimlere öncülük edebilir.
