Dünyanın en büyük emtia tüccarlarından Trafigura, İran ile artan askeri gerilim nedeniyle petrol piyasasının bir 'dönüm noktasına' geldiğini açıklarken, şirketin Ekim 2023-Mart 2024 dönemindeki net kârının 4,1 milyar dolara yükselerek iki katından fazla arttığı bildirildi. Singapur merkezli dev, jeopolitik risklerin emtia fiyatlarındaki volatiliteyi körüklediği bir ortamda rekor kâr açıklarken, CEO Jeremy Weir yatırımcılara gönderdiği mektupta 'petrol piyasasının bir dönüm noktasında olduğunu' vurguladı.
İran gerilimi ve rekor kârların arka planı
Trafigura'nın 2023 mali yılının ilk yarısında (Ekim-Mart) net kârı, bir önceki yılın aynı dönemindeki 1,7 milyar dolardan 4,1 milyar dolara yükseldi. Şirketin brüt kâr marjı da %3,4'ten %5,1'e çıktı. Bu artışın temel nedeni, İsrail-Hamas savaşının ardından İran'ın Husi milislerine desteğiyle Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların tırmanması ve Tahran'ın doğrudan çatışmaya çekilme riskiydi. Trafigura'nın armatörlük birimi, savaş sigortası primlerinin üç katına çıkması ve Süveyş Kanalı geçişlerinin azalmasından doğrudan etkilendi. Şirket ayrıca Rusya'ya yönelik yaptırımların 2022'de başlamasının ardından enerji ticaretindeki dalgalanmalardan da önemli kazançlar elde etti. Analistler, emtia tüccarlarının jeopolitik krizlerden kâr etme modelinin sürdüğünü belirtirken, Trafigura'nın İran krizi öncesinde elindeki petrol stoklarını yüksek fiyattan satarak ek gelir sağladığını ifade ediyorlar.
Küresel petrol piyasalarına etkisi
Trafigura'nın uyarısı, Brent petrolün varil fiyatının 90 dolar seviyesine yaklaştığı bir döneme denk geldi. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu stratejik su yolunda ciddi endişelere yol açıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), arz kesintisi senaryosunda fiyatların 120 doları aşabileceğini öngörüyor. Trafigura CEO'su Weir, mektubunda 'jeopolitik risk priminin kalıcı hale geldiğini' ve 'piyasanın yeni bir denge bulmasının aylar alabileceğini' belirtti. Uzmanlar, emtia tüccarlarının bu ortamda hem riskten korunma (hedge) işlemleri hem de fiziksel ticaretten büyük kârlar elde ettiğini vurguluyor. Trafigura'nın raporu ayrıca OPEC+'ın üretim kısıntılarının etkisini ve Çin talebindeki toparlanmayı da mercek altına alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki olası bir sıçrama, Türkiye gibi net enerji ithalatçısı bir ekonomi için cari açık ve enflasyon üzerinde baskı yaratabilir. Trafigura'nın 'dönüm noktası' uyarısı, özellikle İran'a komşu olan Türkiye'nin enerji güvenliği hesaplarını da etkiliyor. Ankara'nın Tahran'la diplomatik kanalları açık tutma çabası, olası bir petrol krizinde alternatif tedarik yolları bulma arayışını da beraberinde getirebilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın kapanması Türkiye'nin Akdeniz'deki enerji merkezi olma hedeflerini doğrudan etkilemese de küresel petrol arzındaki daralma, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artıracak ve döviz talebini yükseltecektir. Bu gelişme, Türkiye'nin enerji çeşitlendirme politikalarının önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.
